Γράφει ο Μανώλης Παπαδόπουλος *
Ο Γιώργος Μαζωνάκης πέθανε στα 54 του, σε ιδιωτικό ιατρείο στο Κολωνάκι, την ώρα που υποβαλλόταν σε πλασμαφαίρεση. Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών δηλώνει ότι ποτέ δεν θα ενέκρινε κάτι τέτοιο σε εκείνο το ιατρείο και η Δικαιοσύνη ερευνά αν έγιναν σωστά οι έλεγχοι. Το κρίσιμο όμως ερώτημα δεν είναι μόνο αν έφταιγαν οι γιατροί. Είναι πώς ένα ιατρείο μπορούσε να διενεργεί επί χρόνια πράξεις που δεν του επιτρέπονταν, χωρίς κανείς να το σταματήσει. Και η απάντηση δεν κρύβεται: το κράτος αποσύρθηκε από τον έλεγχο. Το 2019, με τον ν. 4622/2019 για το «επιτελικό κράτος», η κυβέρνηση Μητσοτάκη κατάργησε τους επιθεωρητές υγείας του ν. 2920/2001, που είχε θεσπίσει η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, αφήνοντας στην πράξη την εποπτεία στους ιατρικούς συλλόγους. Από εκεί και πέρα το βάρος πέρασε στον πολίτη: να διαπιστώνει μόνος του αν ο γιατρός και το ιατρείο είναι νόμιμα, και να πληρώνει μόνος του τις συνέπειες αν δεν είναι. Ό,τι όφειλε να ελέγξει το κράτος, καλείται να το ελέγξει ο ασθενής, τη στιγμή ακριβώς που ζητά βοήθεια.
Και δεν πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό. Είναι η φιλοσοφία μιας ολόκληρης διακυβέρνησης. Επί Κυριάκου Μητσοτάκη η «ατομική ευθύνη» έγινε μέθοδος άσκησης εξουσίας: όπου το κράτος αποσύρεται, την ευθύνη τη σηκώνει ο πολίτης. Ακόμη και για όσα μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε αυτονόητα.
Δεν είναι θέμα χρημάτων. Η χώρα πήρε από την Ευρώπη ό,τι δεν είχε πάρει ποτέ: 36 δισ. ευρώ μόνο από το Ταμείο Ανάκαμψης, πέρα από το ΕΣΠΑ και τις αγροτικές ενισχύσεις. Χρήματα για ασφαλείς μεταφορές, για νοσοκομεία, για πολιτική προστασία. Πού κατέληξαν; Την ίδια ώρα που η κυβέρνηση διαφημίζει «απορρόφηση 100%», μεγάλο μέρος των χρημάτων δεν έχει φτάσει ακόμη σε έργα. Ο πολίτης δεν βλέπει το αποτέλεσμα ούτε στο τρένο, ούτε στο νοσοκομείο, ούτε στον δρόμο.
Στα Τέμπη, 57 άνθρωποι χάθηκαν επειδή εμπιστεύτηκαν το αυτονόητο: ότι ένα τρένο στην Ευρώπη του 21ου αιώνα έχει σύγχρονα συστήματα ασφαλείας. Η περίφημη σύμβαση 717 για τη σηματοδότηση και την τηλεδιοίκηση, υπογεγραμμένη από το 2014 και συγχρηματοδοτούμενη με ευρωπαϊκούς πόρους, έμενε χρόνια ανεκτέλεστη και ερευνάται σήμερα από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Τρία χρόνια μετά ξεκίνησε η δίκη, ενώ για τον πρώην υπουργό Μεταφορών η πλειοψηφία επέλεξε παραπομπή μόνο για πλημμέλημα. Οι γονείς αναγκάστηκαν να γίνουν ερευνητές και διαδηλωτές για να μάθουν τι συνέβη στα παιδιά τους. Ακόμη και η δικαίωση έγινε ατομική υπόθεση.
«Απομακρυνθείτε». Κάθε καλοκαίρι, φωτιές σχεδόν σε όλη τη χώρα και το ίδιο μήνυμα στα κινητά. Το μήνυμα σώζει ζωές, αλλά δεν μπορεί να είναι η μόνη πολιτική: όταν το κράτος απλώς σε ειδοποιεί να φύγεις, σου λέει σώσε τον εαυτό σου και άφησε το σπίτι σου στην τύχη του. Η πρόληψη όμως θέλει ανθρώπους. Κι ενώ οι ίδιοι οι πυροσβέστες μιλούν για σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, η προκήρυξη με όριο ηλικίας τα 30 έτη αφήνει εκτός έμπειρους εποχικούς πυροσβέστες που κάθε χρόνο βρίσκονται στην πρώτη γραμμή. Αυτό δεν είναι ατυχία. Είναι επιλογή.
Ποιος προστατεύει σήμερα το σπίτι μιας οικογένειας που δυσκολεύεται οικονομικά; Οι ευθύνες εδώ είναι διπλές και πρέπει να λέγονται καθαρά. Η κυβέρνηση Τσίπρα, με τον ν. 4354/2015, άνοιξε τον δρόμο για την πώληση των δανείων σε funds και τη διαχείρισή τους από servicers, και στη συνέχεια καθιέρωσε τους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη ολοκλήρωσε τη δουλειά, καθώς με τον «Ηρακλή» μεταφέρθηκαν δεκάδες δισεκατομμύρια απαιτήσεων στα funds με την εγγύηση του Δημοσίου, ενώ με τον ν. 4738/2020 η προστασία της πρώτης κατοικίας του ν. 3869/2010, που είχε θεσπίσει η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, αντικαταστάθηκε από ένα πολύ πιο αδύναμο πλαίσιο. Το αποτέλεσμα: τράπεζες, funds και servicers κινούνται σχεδόν χωρίς αντίβαρα, επιχειρώντας πλειστηριασμούς ακόμη και σε δανειολήπτες που προστατεύονται με δικαστική απόφαση. Ο πολίτης, αντί να τον καλύπτει ο νόμος, χρειάζεται δικηγόρο, χρήματα και αντοχές για να αμυνθεί.
Κι όποιος γλιτώσει το σπίτι του, παλεύει με το κόστος ζωής. Πάνω από ένας στους τέσσερις δίνει σήμερα περισσότερο από το 40% του εισοδήματός του για στέγαση, όταν ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι κάτω από 8%: η Ελλάδα είναι πρώτη στην Ευρώπη σε βάρος στέγασης. Και με ένα από τα χαμηλότερα κατά κεφαλήν εισοδήματα της Ένωσης, πληρώνουμε τρόφιμα ακριβότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Απέναντι σε όλα αυτά, το κράτος εξαγγέλλει προγράμματα και μοιράζει καλάθια και πλατφόρμες, αρνείται όμως να αγγίξει τις αιτίες: την ανεξέλεγκτη βραχυχρόνια μίσθωση, την απουσία πραγματικής κοινωνικής κατοικίας, την απροθυμία ουσιαστικής σύγκρουσης με τα ολιγοπώλια. Το κόστος το σηκώνουν ο ενοικιαστής και ο καταναλωτής.
Στις υποκλοπές, ελληνικό δικαστήριο καταδίκασε φέτος τέσσερις κατηγορουμένους για το Predator και ζήτησε να ερευνηθούν ευθύνες και άλλων προσώπων. Ο ίδιος ο Ταλ Ντίλιαν μιλά για ελληνικό Watergate δείχνοντας προς το Μέγαρο Μαξίμου, ενώ η πλευρά του κάνει λόγο για συνεργασία με την ΕΥΠ. Ο πρωθυπουργός, ερωτηθείς δημόσια, δεν το διέψευσε. Την ίδια ώρα, εν ενεργεία υπουργός, ο κ. Γεωργιάδης, έχει δηλώσει ότι όποιος χρησιμοποιεί smartphone και νομίζει πως είναι αδύνατον να του παρακολουθούν το τηλέφωνο είναι ανόητος, ενώ σε δημοσιογράφο που είχε πέσει θύμα παρακολούθησης απάντησε δημόσια ότι έχει γίνει κουραστικός με το θέμα. Το μήνυμα είναι σαφές: μην περιμένεις από το κράτος να προστατεύσει το απόρρητο των επικοινωνιών σου, που το Σύνταγμα ορίζει «απόλυτα απαραβίαστο». Πρόσεχε εσύ τι λες.
Και στον ΟΠΕΚΕΠΕ, εκεί που κατέληγαν ευρωπαϊκά χρήματα για τον αγροτικό κόσμο, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία άσκησε δίωξη σε εν ενεργεία βουλευτές της ΝΔ. Η χώρα κλήθηκε να πληρώσει πρόστιμο σχεδόν 400 εκατ. ευρώ για τις αδυναμίες των ελέγχων, και το πληρώνουμε όλοι. Και οι έντιμοι αγρότες περίμεναν μήνες για τις πληρωμές τους. Όταν οι έλεγχοι δεν λειτουργούν, δεν πληρώνει αυτός που έκλεψε. Πληρώνει αυτός που τήρησε τους κανόνες.
Ποιος θα τα αναδείξει; Σε μια χώρα τελευταία στην ΕΕ στην ελευθερία του Τύπου, σύμφωνα με τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα, μεγάλο μέρος της ενημέρωσης ελέγχει την αντιπολίτευση αντί για την κυβέρνηση. Φέτος στη ΔΕΘ είδαμε και το οξύμωρο: δημοσκόπηση αξιολογούσε πόσο έπεισε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ πριν καν ανέβει στο βήμα. Έπαιξε παντού. Η απάντηση του κόμματος και, κυρίως, το πρόγραμμα που παρουσιάστηκε δεν βρήκαν χρόνο στα δελτία, τη στιγμή που υπήρχε άπλετος χρόνος για επαναλήψεις σειρών περασμένων δεκαετιών.
Αν μας έλεγε κάποιος πριν από τριάντα χρόνια ότι θα ελέγχουμε μόνοι μας αν ένα ιατρείο είναι νόμιμο, ότι θα μπαίνουμε στο τρένο χωρίς να ξέρουμε αν λειτουργεί η σηματοδότηση, ότι θα φεύγουμε από τα σπίτια μας βλέποντάς τα να καίγονται και ότι θα θεωρούμε «λογικό» να μας παρακολουθούν, θα τον λέγαμε υπερβολικό. Ακόμη και η Ελλάδα εκείνων των χρόνων, με όλες τις παθογένειές της, θεωρούσε αυτονόητο ότι το κράτος υπάρχει για να προστατεύει. Για μια χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2026, που μάλιστα χρηματοδοτήθηκε γενναία για να τα καταφέρει, όλα αυτά δεν είναι απλώς παράλογα. Είναι ντροπή.
Η ατομική ευθύνη είναι αρετή του πολίτη. Δεν μπορεί να είναι άλλοθι της εξουσίας. Ο κ. Μητσοτάκης επέλεξε ένα κράτος που κάνει ένα βήμα πίσω κάθε φορά που τα πράγματα δυσκολεύουν, και μας άφησε να τα βγάλουμε πέρα μόνοι μας. Οι πολίτες χρειάζονται κράτος που προλαμβάνει, ελέγχει και λογοδοτεί, και που τα χρήματα των φορολογουμένων, ελληνικά και ευρωπαϊκά, τα επιστρέφει εκεί που ανήκουν: σε τρένα που δεν συγκρούονται, σε δάση που δεν καίγονται, σε σπίτια που δεν χάνονται, σε ιατρεία που ελέγχονται πριν και όχι μετά. Κανένας πολίτης δεν ζήτησε ποτέ να τα κάνει όλα μόνος του. Ζήτησε απλώς το αυτονόητο. Και έχει κάθε δικαίωμα να το απαιτήσει.
* Ο Μανώλης Παπαδόπουλος είναι Δικηγόρος, Αναπλ. Γραμματέας Νομαρχιακής Επιτροπής Εκλογικού Αγώνα ΠΑΣΟΚ Νοτ. Δωδεκανήσων, πρώην Γραμματέας Τομέα Νησιωτικής Πολιτικής και Ναυτιλίας ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής και πρώην Πρόεδρος Ένωσης Ασκουμένων και Νέων Δικηγόρων Ρόδου.
