Γ. Βαληνάκης στον topfm: «Το διακύβευμα δεν είναι το καλώδιο, αλλά σε ποιον ανήκει η περιοχή!» (ηχητικό)

Ακούστε εδώ:

Της Ρένας Βενιανάκη

Με μια ματιά:

• Γεωπολιτικό διακύβευμα: Το καλώδιο δεν είναι απλό ενεργειακό έργο, αλλά πεδίο δοκιμασίας για το καθεστώς θαλάσσιας δικαιοδοσίας μεταξύ Κρήτης και Ρόδου.

• Τουρκική στρατηγική: Η Άγκυρα, μέσω της «Γαλάζιας Πατρίδας» και του τουρκολιβυκού μνημονίου, επιχειρεί να εδραιώσει παράνομες διεκδικήσεις και γκρίζες ζώνες.
• Γαλλική εμπλοκή: Η Ελλάδα μετέφερε τη διαχείριση του έργου σε γαλλική εταιρεία, δημιουργώντας ερωτήματα για πιθανές παρασκηνιακές συνεννοήσεις Γαλλίας και Τουρκίας.
• Πρόταση αντίδρασης: Ο καθηγητής εισηγείται δυναμική διπλωματία με απειλή κυρώσεων και ελεγχόμενη αποτροπή στο πεδίο, αποφεύγοντας όμως τη στρατιωτική κλιμάκωση.

Το Πραγματικό Διακύβευμα: Ενεργειακό Έργο ή Θαλάσσια Δικαιοδοσία;

Ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών προειδοποιεί για τις τουρκικές κινήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, συνδέει το καλώδιο με τη σύγκρουση των θαλάσσιων διεκδικήσεων Ελλάδας και Τουρκίας και ζητά ενεργότερη διπλωματική αντίδραση με σαφές μήνυμα κυρώσεων προς την Άγκυρα. Ιδιαίτερα σοβαρές γεωπολιτικές και νομικές διαστάσεις αποδίδει στην υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης και της διέλευσης του καλωδίου ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών και καθηγητής Διεθνούς Δικαίου Γιάννης Βαληνάκης, ο οποίος, μιλώντας στον topfm και τη Ρένα Βενιανάκη, υπογράμμισε ότι το πραγματικό διακύβευμα δεν περιορίζεται στην υλοποίηση ή μη του έργου, αλλά αφορά πρωτίστως το καθεστώς δικαιοδοσίας στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Κρήτης και Ρόδου. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «το διακύβευμα στο καλώδιο δεν είναι τόσο αν θα προχωρήσει το καλώδιο ή όχι, που βεβαίως έχει την αξία του, αλλά σε ποιον ανήκει αυτή η περιοχή».

Η Στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας» και το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο

Ο κ. Βαληνάκης περιέγραψε ένα ευρύτερο πλέγμα τουρκικών κινήσεων, τις οποίες συνέδεσε με την προσπάθεια υλοποίησης της στρατηγικής της «Γαλάζιας Πατρίδας», εκτιμώντας ότι η Άγκυρα επιδιώκει να ενισχύσει τις διεκδικήσεις της στο Ανατολικό Αιγαίο και σε μεγάλο μέρος της Ανατολικής Μεσογείου.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η στρατηγική της Άγκυρας
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην πρόσφατη κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Ανατολικής Λιβύης, επισημαίνοντας ότι η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς, κατά την εκτίμησή του, δημιουργεί ένα πρόσθετο πλαίσιο συνεννόησης και δεσμεύσεων μεταξύ των δύο πλευρών. Ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου υποστήριξε ότι, ανεξάρτητα από το κατά πόσο η συμφωνία μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών, δημιουργεί δεσμεύσεις στο πλαίσιο των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.

Ο Κίνδυνος Νομοθετικής Κατοχύρωσης των «Γκρίζων Ζωνών»

Παράλληλα, εξέφρασε την εκτίμηση ότι η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της Λιβύης στις διεκδικήσεις της για θαλάσσιες ζώνες νότια της Κρήτης και της Γαύδου, παρέχοντας παράλληλα πολιτική, ενεργειακή και στρατιωτική υποστήριξη.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και τις πληροφορίες για την προώθηση τουρκικών σχεδιασμών σχετικά με νομοθετική κατοχύρωση της αντίληψης της «Γαλάζιας Πατρίδας». Σύμφωνα με όσα ανέφερε, υπάρχουν ανησυχίες ότι ενδεχόμενη νομοθετική πρωτοβουλία θα μπορούσε να περιλαμβάνει ακόμη και ελληνικά νησιά, τα οποία η Τουρκία έχει κατά καιρούς εντάξει στη θεωρία των λεγόμενων «γκρίζων ζωνών». Όπως προειδοποίησε, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε πρακτικές αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας, καθώς θα δημιουργούσε υποχρεώσεις για τουρκικές κρατικές υπηρεσίες και άλλους φορείς να εφαρμόζουν τις σχετικές προβλέψεις στην πράξη.

Η Εμπλοκή της Γαλλίας και το Διπλωματικό Παρασκήνιο

Αναφερόμενος ειδικότερα στο ηλεκτρικό καλώδιο, ο κ. Βαληνάκης εξέφρασε την εκτίμηση ότι η ελληνική πλευρά επιχείρησε να αποφύγει μια ευθεία αντιπαράθεση με την Τουρκία, μεταφέροντας ουσιαστικά το βάρος της διαχείρισης του έργου στη γαλλική πλευρά, μέσω της εμπλοκής γαλλικής εταιρείας. Όπως εξήγησε, η συγκεκριμένη εταιρεία εμφανίζεται πλέον ως ιδιοκτήτης του έργου, ενώ εκτίμησε ότι το γαλλικό κράτος ανέλαβε ενεργότερο ρόλο στη διπλωματική διαχείριση της υπόθεσης.

Μάλιστα, αναφέρθηκε στις πληροφορίες περί παρεμβάσεων του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν προς την τουρκική πλευρά, εκτιμώντας ότι το ζήτημα του καλωδίου πιθανότατα αποτέλεσε ένα από τα θέματα των πρόσφατων επαφών του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ο ίδιος διευκρίνισε ότι η ελληνική θέση περί ενημέρωσης και όχι αίτησης άδειας προς την Τουρκία μπορεί να είναι ακριβής ως προς τις ενέργειες του ελληνικού κράτους. Ωστόσο, επισήμανε ότι αυτό δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να υπήρξε αντίστοιχη επικοινωνία ή συνεννόηση από τη γαλλική πλευρά.

«Είναι Ελληνική ΑΟΖ ή Τουρκική;» – Η Σύγκρουση των Δύο Μνημονίων

Εδώ ακριβώς εντοπίζει και ένα κρίσιμο ζήτημα: η Ελλάδα εμφανίζεται να αναθέτει σε γαλλική εταιρεία και στη γαλλική διπλωματία ένα σημαντικό μέρος της διαχείρισης ενός έργου που αφορά, όπως υποστηρίζει, θαλάσσια περιοχή ελληνικής δικαιοδοσίας.

«Είναι ελληνική ΑΟΖ ή τουρκική;»
Ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών έθεσε με ιδιαίτερη έμφαση το ζήτημα της επικάλυψης των αντίθετων διεκδικήσεων Ελλάδας και Τουρκίας. Ειδικότερα, υπενθύμισε ότι η Ελλάδα έχει υπογράψει και κυρώσει συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο, ενώ η Τουρκία επικαλείται το τουρκολιβυκό μνημόνιο για να στηρίξει τις δικές της αξιώσεις στην ίδια ευρύτερη περιοχή. «Είναι δική μας ΑΟΖ, όπως έχουμε νομοθετήσει και συμφωνήσει με την Αίγυπτο, ή είναι τουρκική, όπως έχει νομοθετήσει και συμφωνήσει με τη Λιβύη η Τουρκία;», ήταν το χαρακτηριστικό ερώτημά του.

Κατά τον κ. Βαληνάκη, η εξέλιξη της υπόθεσης του καλωδίου έχει σημασία πολύ μεγαλύτερη από την τύχη ενός ενεργειακού έργου. Το κρίσιμο είναι αν θα εμπεδωθεί στην πράξη η ελληνική θέση για τη θαλάσσια δικαιοδοσία ή αν η Τουρκία θα καταφέρει να ενισχύσει τις δικές της διεκδικήσεις. Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι ενδεχόμενη εδραίωση της τουρκικής θέσης σε αυτή την περιοχή θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες για τα ελληνικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο.

«Δεν αρκούν οι ανακοινώσεις και τα διαβήματα»
Ερωτηθείς για το κατά πόσο η Ελλάδα πρέπει να προχωρήσει σε πιο δυναμικές κινήσεις, ο καθηγητής Διεθνούς Δικαίου υπογράμμισε ότι η χώρα οφείλει να είναι προετοιμασμένη και να μην εκπέμπει μηνύματα υποχώρησης. Ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι δεν τάσσεται υπέρ της στρατιωτικοποίησης μιας κρίσης με την Τουρκία, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα δεν επιδιώκει αλλαγή συνόρων και δεν έχει λόγο να οδηγηθεί σε πολεμική αναμέτρηση. Αυτό, όμως, όπως τόνισε, δεν σημαίνει ότι μπορεί να παραμένει αδρανής απέναντι στις τουρκικές κινήσεις. «Μια σοβαρή χώρα ξεκινά με διπλωματικές ενέργειες», ανέφερε, εξηγώντας ότι δεν αρκούν πλέον οι ανακοινώσεις, τα διαβήματα και οι λεκτικές καταδίκες.

Σχέδιο Δύο Επιπέδων: Διπλωματικές Κυρώσεις και Αποτροπή στο Πεδίο

Σύμφωνα με την πρότασή του, η Αθήνα θα πρέπει να αξιοποιήσει διπλωματικά κανάλια και τρίτες χώρες, ώστε να καταστήσει σαφές στην Άγκυρα ότι ενδεχόμενες μονομερείς ενέργειες θα έχουν συγκεκριμένο κόστος. Ειδικότερα, εισηγήθηκε να τεθεί στο τραπέζι η προοπτική κυρώσεων κατά της Τουρκίας, υποστηρίζοντας ότι μέχρι σήμερα η Άγκυρα δεν έχει λάβει ένα σαφές μήνυμα πως οι ενέργειες της μπορεί να προκαλέσουν ουσιαστικές συνέπειες.

Το ενδεχόμενο κλιμάκωσης και η ανάγκη αποτροπής
Ο κ. Βαληνάκης περιέγραψε επίσης ένα δεύτερο επίπεδο αντίδρασης, σε περίπτωση που οι διπλωματικές παρεμβάσεις δεν αποδώσουν. Πρόκειται, όπως το χαρακτήρισε, για υβριδικές κινήσεις και ενέργειες αποτροπής στο πεδίο, με ελεγχόμενες αντιδράσεις απέναντι σε ενδεχόμενες τουρκικές παρενοχλήσεις. Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε σε πιθανές υπερπτήσεις, κινήσεις παρενόχλησης και άλλες ενέργειες μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, οι οποίες θα μπορούσαν να αποτελέσουν ενδιάμεσο στάδιο πριν από μια ευρύτερη κρίση.

Η Ανθρωπογεωγραφία της Κρίσης: Η ΑνTargeting των Δωδεκανήσων

Εξέφρασε, πάντως, την εκτίμηση ότι ενδέχεται να έχει ήδη υπάρξει κάποια συνεννόηση μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας, προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος αντιπαράθεσης κατά την εξέλιξη των ερευνών. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα δεν έχει συμφέρον να οδηγηθεί σε στρατιωτική σύγκρουση, καθώς δεν επιδιώκει αναθεώρηση του υφιστάμενου καθεστώτος συνόρων. Αντίθετα, όπως σημείωσε, η Τουρκία είναι εκείνη που προβάλλει αναθεωρητικές διεκδικήσεις. Αυτό, ωστόσο, δεν αναιρεί το δικαίωμα της χώρας να υπερασπιστεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα και να απαντήσει εφόσον υπάρξει απειλή.

Η Ρόδος και τα Δωδεκάνησα στο επίκεντρο των εξελίξεων
Η συνέντευξη είχε ιδιαίτερη σημασία για τη Ρόδο και τα Δωδεκάνησα, καθώς η περιοχή βρίσκεται σε άμεση γεωγραφική εγγύτητα με τις εξελίξεις γύρω από την Κάσο και τη θαλάσσια περιοχή της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Ο κ. Βαληνάκης αναγνώρισε ότι οι εξελίξεις προκαλούν εύλογη ανησυχία στους κατοίκους των νησιών, επισημαίνοντας ότι το επόμενο διάστημα απαιτεί προσοχή, ψυχραιμία και αποτελεσματική διπλωματική διαχείριση. Το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του ήταν ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να περιοριστεί στη διαχείριση της κάθε κρίσης ξεχωριστά, αλλά να αντιμετωπίσει συνολικά το πλέγμα των τουρκικών διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Συμπέρασμα: Μια Δοκιμασία Εθνικής Αξιοπιστίας

Γιατί, όπως προκύπτει από τις επισημάνσεις του, το καλώδιο δεν είναι απλώς ένα ενεργειακό έργο. Έχει εξελιχθεί σε ένα κρίσιμο πεδίο δοκιμασίας των ελληνικών θέσεων για τη θαλάσσια δικαιοδοσία, της διπλωματικής αξιοπιστίας της χώρας και της δυνατότητάς της να υπερασπίζεται τα συμφέροντά της χωρίς να οδηγείται σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.