Η Ρόδος μπροστά στην «επόμενη μέρα» του τουρισμού – Η προειδοποίηση του Γιώργου Σάββενα μέσω του topfm για τις υποδομές και το μοντέλο ανάπτυξης (ηχητικό)

Ακούστε εδώ:

Της Ρένας Βενιανάκη

Με μια ματιά:

Κρίσιμο Σταυροδρόμι: Η τουριστική επιτυχία της Ρόδου προκαλεί έντονη πίεση στις υποδομές, καθιστώντας αναγκαία τη μετάβαση σε ένα βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης.
Αλλοίωση Καθημερινότητας: Οι μόνιμοι κάτοικοι επηρεάζονται από το αυξημένο κόστος ζωής, τη συμφόρηση και την υποβάθμιση των δημόσιων χώρων και της γειτονιάς.
Έξυπνη Διαχείριση: Προτείνεται η ευέλικτη χρήση της τεχνολογίας για τη δυναμική προσαρμογή των δικτύων νερού, αποβλήτων και κυκλοφορίας ανάλογα με την εποχικότητα.
Συλλογική Ευθύνη: Απαιτείται παιδεία, ενεργοποίηση των πολιτών και πρωταγωνιστικός ρόλος του ΤΕΕ για τη σύνθεση ενός ενιαίου στρατηγικού σχεδίου για το νησί.

Η Ανάγκη για την «Επόμενη Μέρα»

Την ανάγκη να ανοίξει άμεσα η συζήτηση για την «επόμενη μέρα» του τουρισμού στη Ρόδο, πέρα από τους αριθμούς των αφίξεων και των εσόδων, ανέδειξε ο αρχιτέκτονας Γιώργος Σάββενας, μιλώντας στον topfm και τη Ρένα Βενιανάκη. Όπως υπογράμμισε, η τουριστική επιτυχία της Ρόδου συνοδεύεται πλέον από έντονη και διαρκώς αυξανόμενη πίεση στις υποδομές, η οποία γίνεται ιδιαίτερα αισθητή κατά τους θερινούς μήνες. Το ζητούμενο, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν είναι να αμφισβητηθεί η επιτυχία του τουρισμού, αλλά να αναγνωριστεί ότι το μέγεθος των σημερινών αναγκών απαιτεί διαφορετικό σχεδιασμό.

«Η επιτυχία ενός σύγχρονου τουριστικού μοντέλου δεν μπορεί να μετριέται μόνο από τον αριθμό και τα έσοδα», σημείωσε, θέτοντας ως βασικό κριτήριο το κατά πόσο ο προορισμός εξακολουθεί να προσφέρει ποιοτική εμπειρία τόσο στους επισκέπτες όσο και στους κατοίκους που ζουν στη Ρόδο όλο τον χρόνο.

Η Πίεση στις Υποδομές και την Καθημερινότητα

Ο κ. Σάββενας αναφέρθηκε στην αλλαγή της καθημερινότητας στο νησί, επισημαίνοντας ζητήματα όπως το κόστος ζωής, η υδροδότηση, η διαχείριση των αποβλήτων, το οδικό δίκτυο και η αυξημένη πίεση στους δημόσιους χώρους και τις παραλίες. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «έχει χαθεί η έννοια της γειτονιάς», ενώ υποστήριξε ότι οι μόνιμοι κάτοικοι αισθάνονται σε ορισμένες περιπτώσεις ότι «εκτοπίζονται» από τις συνέπειες της αυξημένης τουριστικής δραστηριότητας.

Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκε και η εποχικότητα, την οποία χαρακτήρισε ως ένα από τα βασικά προβλήματα των τουριστικών προορισμών. Η Ρόδος καλείται, όπως είπε, να υποστηρίξει για λίγους μήνες έναν ιδιαίτερα αυξημένο πληθυσμό, ενώ κατά τη χειμερινή περίοδο μεγάλο μέρος των υποδομών παραμένει υποαξιοποιημένο. Στο ίδιο πλαίσιο έθεσε και το ζήτημα των υπηρεσιών υγείας, υποστηρίζοντας ότι ο σχεδιασμός πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις αυξημένες ανάγκες που δημιουργεί η τουριστική περίοδος.

Μοντέλα «Έξυπνης» Διαχείρισης και ο Κύκλος Ζωής

Ο αρχιτέκτονας πρότεινε να εξεταστούν σύγχρονα μοντέλα διαχείρισης της εποχικότητας, αξιοποιώντας την τεχνολογία και τα δεδομένα. Έφερε ως παράδειγμα την έξυπνη διαχείριση της κυκλοφορίας, όπου οι κανόνες και οι χρήσεις του οδικού δικτύου θα μπορούσαν να διαφοροποιούνται ανάλογα με την περίοδο του έτους. Αντίστοιχη λογική, σύμφωνα με τον ίδιο, θα μπορούσε να εφαρμοστεί στη διαχείριση του νερού, των λυμάτων και των αποβλήτων. «Δεν ονοματίζω μία χρήση και τη συντηρώ σε όλη τη χρονική περίοδο της Ρόδου», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την ανάγκη για ένα πιο ευέλικτο σύστημα λειτουργίας του νησιού, προσαρμοσμένο στις διαφορετικές ανάγκες του καλοκαιριού και του χειμώνα.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη θεωρία του Βρετανού γεωγράφου και καθηγητή τουρισμού Richard Butler, γνωστή ως Tourism Area Life Cycle (TALC), η οποία περιγράφει τα στάδια εξέλιξης ενός τουριστικού προορισμού. Ο κ. Σάββενας υποστήριξε ότι, με βάση αυτή τη θεωρητική προσέγγιση και τα δεδομένα που εξέτασε, η Ρόδος βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο: στη φάση της εδραίωσης, με αυξανόμενη πίεση στις υποδομές, και μπροστά στην ανάγκη να δημιουργήσει έναν νέο κύκλο ανάπτυξης, προκειμένου να αποφευχθεί η πορεία προς την παρακμή. Όπως τόνισε, η τουριστική επιτυχία δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη.

Διεθνή Παραδείγματα και Συλλογική Ευθύνη

Ο κ. Σάββενας αναφέρθηκε σε παραδείγματα τουριστικών προορισμών και πόλεων που έχουν κληθεί να διαχειριστούν πολύ μεγάλες τουριστικές ροές σε σχέση με την έκτασή τους, υπογραμμίζοντας ότι η Ρόδος μπορεί να μελετήσει αντίστοιχα μοντέλα και να αξιοποιήσει εξειδικευμένη επιστημονική γνώση. Στο επίκεντρο, όπως είπε, πρέπει να βρεθούν οι υποδομές, η κινητικότητα, η διαχείριση των φυσικών πόρων, τα απόβλητα και συνολικά ο τρόπος λειτουργίας του νησιού. «Το σίγουρο είναι ότι κάτι πρέπει να γίνει», ήταν το χαρακτηριστικό μήνυμα που έστειλε.

Παράλληλα, ο αρχιτέκτονας έθεσε και τη διάσταση της κοινωνικής ευθύνης. Όπως ανέφερε, η ευθύνη δεν αφορά μόνο όσους διοικούν, αλλά και τους ίδιους τους πολίτες, οι οποίοι συμμετέχουν στις επιλογές που καθορίζουν την πορεία του τόπου. Για τον ίδιο, προϋπόθεση για να αλλάξει η Ρόδος είναι η παιδεία, η ωριμότητα και η ενεργοποίηση της τοπικής κοινωνίας.

Ο Θεσμικός Ρόλος και το Μήνυμα για το Μέλλον

Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε ως προς τον ρόλο που θα μπορούσε να διαδραματίσει το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας σε τοπικό επίπεδο. Όπως υποστήριξε, το ΤΕΕ θα μπορούσε να αναλάβει έναν πιο πρωταγωνιστικό ρόλο και να λειτουργήσει ως φορέας σύνθεσης των επιμέρους προτάσεων για ένα συνολικό σχέδιο για τη Ρόδο, φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι μηχανικούς, επιστήμονες, αυτοδιοίκηση και παραγωγικούς φορείς. Αναφερόμενος μάλιστα σε δικές του προηγούμενες προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση, σημείωσε ότι δεν ευδοκίμησαν, εκτιμώντας πως το ζήτημα υπερβαίνει τα πρόσωπα και τους επιμέρους θεσμούς. «Είναι ολόκληρο το σύστημα που πολλές φορές δεν μπορεί ή, κυρίως, δεν θέλει να υποστηρίξει πρωταγωνιστικούς ρόλους», ανέφερε.

Η επόμενη μέρα δεν μπορεί να περιμένει. Η βασική θέση που διατρέχει συνολικά την παρέμβαση του Γιώργου Σάββενα είναι ότι η Ρόδος βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή: να συνεχίσει να διαχειρίζεται την τουριστική ανάπτυξη με τον ίδιο τρόπο ή να σχεδιάσει εγκαίρως ένα νέο, πιο ευέλικτο και βιώσιμο μοντέλο λειτουργίας του νησιού. Το ζητούμενο, όπως προκύπτει από τις δηλώσεις του, δεν είναι η αμφισβήτηση του τουρισμού, αλλά η προσαρμογή του στις πραγματικές δυνατότητες και ανάγκες της Ρόδου, ώστε η τουριστική ανάπτυξη να εξακολουθήσει να αποτελεί πλεονέκτημα τόσο για τους επισκέπτες όσο και για την τοπική κοινωνία. «Η επιτυχία δεν καταργεί την ανάγκη βελτίωσης και η ανάγκη βελτίωσης δεν ακυρώνει την επιτυχία», ανέφερε, συμπυκνώνοντας σε αυτή τη φράση το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του.