Ορθολογική χωροθέτηση των ΑΠΕ στη Ρόδο: Ναι στην πράσινη μετάβαση, όχι στην καταστροφή του τοπίου και της βιοποικιλότητας

Στον Σύλλογο Προστασίας Περιβάλλοντος Ρόδου παρακολουθούμε με έντονο ενδιαφέρον και έκδηλη ανησυχία τις τρέχουσες εξελίξεις αναφορικά με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ), το οποίο έχει πλέον υπογραφεί από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας και αναμένεται άμεσα η δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, καθώς και τους ευρύτερους κυβερνητικούς σχεδιασμούς για το νησί μας.

Θέλουμε να ξεκαθαρίσουμε, προς κάθε κατεύθυνση, ότι πιστεύουμε ακλόνητα στη σύγχρονη επιστήμη, η οποία αναζητά στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας την απάντηση στην υπερθέρμανση του πλανήτη και την κλιματική κρίση:

Πιστεύουμε στη δήλωση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες: «Θα ήταν ηλιθιότητα να συνεχίσει η ανθρωπότητα να βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα, τα οποία την οδήγησαν στην καταστροφή». (δήλωση σε συνέντευξη στο BBC, Οκτώβριος 2022)

Πιστεύουμε στη δήλωση του διακεκριμένου διαστημικού ερευνητή Σταμάτη Κριμιζή (τον περασμένο Φεβρουάριο στη Ρόδο): «Πρέπει να προστατεύσουμε τη Γη για τα επόμενα εκατοντάδες -εάν όχι χιλιάδες- χρόνια. Δεν υπάρχει πλανήτης Β, δεν πάμε πουθενά. Είμαστε επιβάτες του διαστημόπλοιου Γη και αν το καταστρέψουμε, το ανθρώπινο είδος τελειώνει». (21 Φεβρουαρίου 2026, Νεστορίδειο Μέλαθρον Ρόδου)

Θεωρούμε, λοιπόν, ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες και οι τεχνολογίες ΑΠΕ αποτελούν εξαιρετικά επιτεύγματα της επιστήμης και αναπόσπαστο πυλώνα του μέλλοντος.

Ωστόσο, η Κεντρική Διοίκηση, αδυνατώντας να εφαρμόσει ένα αυστηρό και ουσιαστικό πλαίσιο προστασίας του περιβάλλοντος, επιτρέπει την εγκατάσταση μονάδων ΑΠΕ σχεδόν παντού, συχνά με ανεπαρκείς Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Έτσι οδηγηθήκαμε σε πρωτοφανείς εικόνες αλλοίωσης του φυσικού τοπίου στο όνομα —υποτίθεται— της προστασίας του, αλλά και στη δέσμευση αγροτικής γης υψηλής παραγωγικότητας.

Με αυτή την τακτική κατάφερε να στρέψει τοπικές κοινωνίες εναντίον μιας πολύτιμης τεχνολογίας. Οι αντιδράσεις δεν γεννήθηκαν επειδή οι πολίτες μισούν τις ΑΠΕ. Γεννήθηκαν όταν, απουσία σοβαρού χωροταξικού σχεδιασμού, επενδύσεις μεγάλης κλίμακας εγκαταστάθηκαν σε ορεινές δασικές εκτάσεις, πεδινές αγροτικές περιοχές και νησιωτικά προστατευόμενα τοπία, με άνοιγμα δρόμων μέσα σε ευαίσθητα οικοσυστήματα και μετατροπή τους σε βιομηχανικές ζώνες υψηλής τάσης.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, αντί να διορθώνει αυτές τις στρεβλώσεις, φαίνεται να τις νομιμοποιεί. Αγνοεί την εκπεφρασμένη αντίθεση της τοπικής κοινωνίας: με απόφασή του στην έκτακτη συνεδρίαση της 30ής Ιουνίου 2026 (εισήγηση με αρ. πρωτ.

42536/29.06.2026 του Γραφείου Δημάρχου), το Δημοτικό Συμβούλιο Ρόδου ζήτησε κατά πλειοψηφία την απόσυρση και τη ριζική αναθεώρηση του σχεδίου, επισημαίνοντας ότι τα κριτήρια και οι δείκτες χωροθέτησης δεν διαθέτουν επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση και ότι οι προβλεπόμενες ελάχιστες αποστάσεις από οικισμούς, ακτές και ευαίσθητες περιοχές έχουν καταστεί ανεπαρκείς λόγω της σημαντικής αύξησης του μεγέθους των σύγχρονων ανεμογεννητριών. Σύμφωνα με στοιχεία που είχε παρουσιάσει τότε ο Δήμος Ρόδου, το αρχικό σχέδιο άνοιγε τον δρόμο για την εγκατάσταση έως και 527 ανεμογεννητριών σε τμήμα του νησιού.

Παράλληλα, δημιουργείται μια τεράστια αντίφαση: την ώρα που το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τον Τουρισμό αναγνωρίζει τον κίνδυνο υπερκορεσμού στο νησί μας επιβάλλοντας περιορισμούς, το Χωροταξικό των ΑΠΕ αφήνει τη Ρόδο εκτεθειμένη σε μια νέα, βιομηχανικού τύπου επιβάρυνση του τοπίου της. Η Ρόδος βρίσκεται, μάλιστα, ανάμεσα σε μόλις 13 νησιά της χώρας (μαζί με Λέσβο, Χίο, Λήμνο, Σάμο, Θάσο, Κάρπαθο, Άνδρο, Νάξο, Κεφαλονιά, Λευκάδα, Εύβοια και Κρήτη) όπου το ΕΧΠ-ΑΠΕ επιτρέπει καταρχήν τη χωροθέτηση νέων αιολικών, καθώς το πλαίσιο αποκλείει τα νησιά κάτω των 300 τ.χλμ. — μια ιδιαιτερότητα που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική τη συνολική τοπιακή αξιολόγηση του νησιού μας, πέραν των γενικών περιορισμών που διατηρούνται στο σχέδιο (όριο υψομέτρου 1.200 μ. για αιολικά, απαγόρευση φωτοβολταϊκών εντός Natura 2000 και δασικών εκτάσεων).

Ο Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Ρόδου διερωτάται: Γιατί οι ΑΠΕ να χωροθετούνται σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες εκτάσεις και όχι στο ήδη επιβαρυμένο ή δομημένο περιβάλλον;

Επισημαίνουμε, παράλληλα, ότι το τοπίο δεν αποτελεί απλώς αισθητικό στοιχείο, ούτε προστατεύεται μόνο όταν συμπίπτει με περιοχή Natura 2000 ή με Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, που κυρώθηκε από την Ελλάδα με τον Ν. 3827/2010, καθώς και με το άρθρο 24 του Συντάγματος για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, το τοπίο αποτελεί αυτοτελές προστατευτέο αγαθό και αντικείμενο προστασίας, διαχείρισης και χωρικού σχεδιασμού σε ολόκληρη την επικράτεια. Υπενθυμίζουμε, μάλιστα, ότι κάθε Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο υπόκειται εκ του νόμου (άρθρο 5 Ν. 4447/2016) σε Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση· η τοπιακή αξιολόγηση που ζητούμε δεν αποτελεί, συνεπώς, πρόσθετο αίτημα αλλά προϋπόθεση που το ίδιο το θεσμικό πλαίσιο επιβάλλει. Ζητούμε ειδικά για τη Ρόδο:

◦ Αναγνώριση και χαρτογράφηση των τοπιακών ενοτήτων του νησιού

◦ Καθορισμό στόχων ποιότητας τοπίου

◦ Αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας κάθε τοπιακής ενότητας

◦ Συνεκτίμηση της οπτικής αλλοίωσης και των σωρευτικών επιπτώσεων από τα έργα, την οδοποιία και τα δίκτυα μεταφοράς

Απαιτούμε η χωροθέτηση των ΑΠΕ να ξεκινήσει από τις ήδη ανθρωπογενείς και περιβαλλοντικά υποβαθμισμένες περιοχές. Συγκεκριμένα προτείνουμε ως περιοχές προς διερεύνηση, υπό την προϋπόθεση προηγούμενου τεχνικού και ιδιοκτησιακού ελέγχου:

• Εγκατάσταση ΑΠΕ στους χώρους της ΔΕΗ: Αξιοποίηση των 250 στρεμμάτων της ΔΕΗ Σορωνής και του περιβάλλοντος χώρου για ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά.

• Αξιοποίηση υποδομών αεροδρομίων: Τοποθέτηση φωτοβολταϊκών κυρίως σε στέγες, στέγαστρα στάθμευσης και διαθέσιμες μη επιχειρησιακές εκτάσεις — κατά μήκος της περίφραξης του Διεθνούς Αερολιμένα Ρόδου και στις εκτάσεις των αεροδρομίων Μαριτσών και Καλάθου — υπό την προϋπόθεση ελέγχου συμβατότητας με τις λειτουργίες τους.

• Αξιοποίηση δημόσιων και αθλητικών χώρων: Χρήση των περιφράξεων και στεγάστρων των ποδοσφαιρικών γηπέδων του νησιού, καθώς και των 30 στρεμμάτων του Ραδιοφωνικού Σταθμού της ΕΡΤ.

• Αυτοπαραγωγή σε ιδιωτικά, δημόσια κτίρια & ξενοδοχεία: Εγκατάσταση ΑΠΕ για την ενεργειακή κάλυψη του Νοσοκομείου Ρόδου, καθώς και κίνητρα για τοποθέτηση φωτοβολταϊκών στις στέγες των μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων του νησιού.

Βασικές Αρχές που πρέπει να διασφαλιστούν:

• Πράσινη μετάβαση χωρίς καταστροφή της βιοποικιλότητας: Καμία εγκατάσταση βιομηχανικής κλίμακας εντός προστατευόμενων περιοχών (Natura 2000, Εθνικοί Δρυμοί, Ramsar, Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά).

• Προστασία του ορεινού όγκου: Όχι ανεμογεννήτριες στις ψηλές κορυφογραμμές και στα ευαίσθητα ορεινά οικοσυστήματα.

• Απόλυτη προστασία από δασικές πυρκαγιές

• Προτεραιότητα στον δομημένο ιστό: Απόλυτη προτεραιότητα σε κτίρια, στέγες, αυτοκινητοδρόμους και υποβαθμισμένες βιομηχανικές περιοχές.

• Συνυπολογισμός σωρευτικών επιπτώσεων: Αξιολόγηση των συνδυαστικών οικονομικών (ιδιαίτερα στον τουρισμό), περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων πριν από κάθε αδειοδότηση.

• Ενεργειακή Δημοκρατία: Ενίσχυση της αυτοκατανάλωσης (net billing και virtual net billing) και των Ενεργειακών Κοινοτήτων με τη συμμετοχή των πολιτών και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ώστε τα οφέλη να παραμένουν στην τοπική κοινωνία.

Δεν πρέπει να δοθεί χώρος σε πρακτικές που αφήνουν πίσω τους κατεστραμμένα τοπία και διαλυμένα οικοσυστήματα.

Καλούμε τους πολίτες, τους φορείς και την Τοπική Αυτοδιοίκηση της Ρόδου σε εγρήγορση και κοινό βηματισμό για την περιβαλλοντική και θεσμική θωράκιση του νησιού μας.

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Προστασίας Περιβάλλοντος Ρόδου