Γ. Βαληνάκης στον topfm: “Η Τουρκία «αφηνιάζει» – Θέλει να αλλάξει τα σύνορα” (ηχητικό)

Ακούστε εδώ:

Της Ρένας Βενιανάκη

Με μια ματιά:

Η Τουρκία αναβαθμίζει τις διεκδικήσεις της, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον από τις θαλάσσιες ζώνες στην ευθεία αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε κατοικημένα νησιά.
Το διεθνές περιβάλλον ευνοεί τον αναθεωρητισμό, καθώς η υποχώρηση του Διεθνούς Δικαίου ενισχύει την πεποίθηση της Άγκυρας ότι μπορεί να προβαίνει σε επιθετικές κινήσεις.
Η αποτροπή απαιτεί επάρκεια και αντοχή, αφού οι σύγχρονες συγκρούσεις δείχνουν ότι τα αποθέματα πυρομαχικών είναι κρισιμότερα από την απλή αγορά οπλικών συστημάτων.
Κάθε ελληνική πρωτοβουλία απαιτεί ολοκληρωμένο σχεδιασμό, ώστε η Αθήνα να μην υποχωρεί αλλά να είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει την αναμενόμενη τουρκική αντίδραση.

Η γεωπολιτική πίεση και η τουρκική αντίδραση

«Δύσκολες εξελίξεις» βλέπει στις ελληνοτουρκικές σχέσεις ο καθηγητής και πρώην υφυπουργός Εξωτερικών Γιάννης Βαληνάκης, προειδοποιώντας ότι η Τουρκία διευρύνει την αμφισβήτησή της απέναντι στην Ελλάδα και ότι η Αθήνα δεν μπορεί να σχεδιάζει τις κινήσεις της χωρίς να υπολογίζει την τουρκική αντίδραση.

Μιλώντας στον topfm και τη Ρένα Βενιανάκη, ο κ. Βαληνάκης περιέγραψε μια Τουρκία που, όπως είπε χαρακτηριστικά, «έχει αφινιάσει» και αισθάνεται ότι βρίσκεται αντιμέτωπη με σενάρια γεωπολιτικής περικύκλωσης, ιδιαίτερα λόγω της ελληνοκυπριακής συνεργασίας με το Ισραήλ.

Η αμφισβήτηση των συνόρων και ο «ζωτικός χώρος»

Στο επίκεντρο της ανησυχίας του έθεσε τη διεύρυνση της τουρκικής αμφισβήτησης, υποστηρίζοντας ότι πλέον δεν αφορά μόνο θαλάσσιες ζώνες, αλλά αγγίζει ευθέως ζητήματα ελληνικής κυριαρχίας.

«Η Τουρκία θέλει να αλλάξει τα σύνορα». Ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών ήταν ιδιαίτερα σαφής ως προς τη φύση της τουρκικής στρατηγικής. Όπως ανέφερε, η Ελλάδα είναι ικανοποιημένη με τα σύνορα που έχουν διαμορφωθεί εδώ και δεκαετίες και επιθυμεί ειρηνική συνύπαρξη με τους γείτονές της. «Η Τουρκία όμως θέλει να αλλάξει τα σύνορα», τόνισε, προσθέτοντας ότι η Άγκυρα επιδιώκει, κατά την εκτίμησή του, να αποκτήσει «ζωτικό χώρο».

Η υποχώρηση του Διεθνούς Δικαίου και οι «γκρίζες ζώνες»

Ο κ. Βαληνάκης συνέδεσε τη σημερινή συγκυρία με τη γενικότερη διεθνή υποχώρηση της προσήλωσης στο Διεθνές Δίκαιο, επισημαίνοντας ότι η χρήση βίας και η λογική του ισχυρού έχουν επανέλθει στο διεθνές προσκήνιο. «Έχουμε λοιπόν μια γενικότερη αναταραχή, λιγότερη πίστη στο Διεθνές Δίκαιο και περισσότερο το δίκαιο του ισχυρού», σημείωσε, εκτιμώντας ότι αυτό μπορεί να ενισχύει την πεποίθηση της Τουρκίας πως μπορεί να προχωρήσει σε επιθετικές κινήσεις χωρίς να αντιμετωπίσει σοβαρές συνέπειες.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη θεωρία των «γκρίζων ζωνών», υποστηρίζοντας ότι η τουρκική αμφισβήτηση έχει διευρύνει σημαντικά από την κρίση των Ιμίων και μετά.

Η απειλή κατά μεγάλων νησιών και η κόκκινη γραμμή της Χάγης

Όπως είπε, η τουρκική επιχειρηματολογία έχει φτάσει να αφορά μεγάλο αριθμό ελληνικών νησιών και βραχονησίδων, ενώ τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με τον ίδιο, επεκτείνεται και σε μεγάλα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, όπως η Ρόδος, η Χίος και η Σάμος, μέσω της σύνδεσης της κυριαρχίας τους με το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης. Για τον κ. Βαληνάκη, πρόκειται για μια εξέλιξη που δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλή ρητορική υπερβολή.

«Δεν θα πάμε στο Διεθνές Δικαστήριο για να αποφασίσει αν το Καστελόριζο είναι ελληνικό». Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε απέναντι στην αντίληψη ότι η Διακήρυξη των Αθηνών και η πολιτική των «ήρεμων νερών» θα μπορούσαν από μόνες τους να οδηγήσουν σε επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών. Ο ίδιος χαρακτήρισε «ρομαντικές» τις αντιλήψεις ότι η Τουρκία θα οδηγηθεί στο Διεθνές Δικαστήριο για να επιλυθούν συνολικά οι ελληνοτουρκικές διαφορές.

Όπως υπογράμμισε, η Ελλάδα επιθυμεί να εξεταστεί δικαστικά το ζήτημα της οριοθέτησης ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, ενώ η Τουρκία, κατά την εκτίμησή του, θα επιθυμούσε να βάλει στο τραπέζι ένα πολύ ευρύτερο πακέτο ζητημάτων. «Δεν υπάρχει περίπτωση να πάμε στο Διεθνές Δικαστήριο για τέτοια θέματα», τόνισε, αναφερόμενος σε ζητήματα κυριαρχίας ελληνικών νησιών και δικαιώματος λήψης αμυντικών μέτρων.

Η πιθανότητα προκλήσεων στο Καστελόριζο

Καστελόριζο: «Θα παίξουν προκλήσεις». Αναφερόμενος στην επικείμενη παρουσία του Έλληνα πρωθυπουργού στο Καστελόριζο, ο κ. Βαληνάκης δεν προέβλεψε θερμό επεισόδιο, προειδοποίησε όμως ότι είναι πιθανό να υπάρξουν τουρκικές προκλήσεις. «Μπορώ να σκεφτώ ότι θα παίξουν προκλήσεις από την Τουρκία, παραβιάσεις, αέρα, θάλασσα», ανέφερε χαρακτηριστικά, εκτιμώντας ότι οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις γνωρίζουν πώς να διαχειριστούν μια τέτοια κατάσταση.

Το μήνυμα του, πάντως, ήταν διπλό: αποτροπή χωρίς πανικό και αποφασιστικότητα χωρίς κινήσεις που δεν έχουν μελετηθεί μέχρι τέλους.

Η αμυντική βιομηχανία και η διάρκεια μιας σύγκρουσης

«Δεν αρκούν οι εξοπλισμοί – η Τουρκία τρέχει πιο γρήγορα». Ο Γιάννης Βαληνάκης αναγνώρισε ότι η Ελλάδα έχει κάνει σημαντικά βήματα στον τομέα των εξοπλισμών, υποστήριξε όμως ότι αυτό από μόνο του δεν αρκεί. «Η Τουρκία τρέχει πιο γρήγορα», είπε, αναφερόμενος στην ανάπτυξη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, στην παραγωγή drones και άλλων οπλικών συστημάτων.

Παράλληλα, έθεσε και μια παράμετρο που συχνά απουσιάζει από τη δημόσια συζήτηση: τα αποθέματα και η διάρκεια μιας σύγκρουσης. «Είναι λίγο αφελές να θεωρούμε ότι θα είναι μόνο ένα επεισόδιο και θα πάνε κάποιοι να το σταματήσουν», προειδοποίησε, υπογραμμίζοντας ότι οι σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις δείχνουν πως τα αποθέματα πυρομαχικών και η δυνατότητα διατήρησης μιας στρατιωτικής προσπάθειας έχουν καθοριστική σημασία.

Το «μάθημα της Κάσου» και ο σωστός σχεδιασμός

Το μάθημα της Κάσου. Στην ίδια κατεύθυνση, ο κ. Βαληνάκης αναφέρθηκε στην υπόθεση της Κάσου, την οποία χρησιμοποίησε ως παράδειγμα κινήσεων που, κατά την άποψή του, δεν πρέπει να επαναληφθούν. «Πρέπει να παίρνουμε πρωτοβουλίες αλλά να ξέρουμε ότι η άλλη πλευρά θα αντιδράσει και άρα θα είμαστε έτοιμοι για να αντιμετωπίσουμε την αντίδραση», τόνισε.

Κατά τον ίδιο, η Αθήνα δεν πρέπει ούτε να υποχωρεί υπό την πίεση των τουρκικών αντιδράσεων ούτε, από την άλλη, να καταφεύγει σε «ανώφελα νταηλίκια». Η βασική αρχή, όπως την περιέγραψε, είναι μία: κάθε ελληνική πρωτοβουλία πρέπει να συνοδεύεται από ολοκληρωμένο σχεδιασμό και πρόβλεψη της επόμενης τουρκικής κίνησης.

Η ισραηλινή συμμαχία και το δόγμα χρήσης βίας

Ισραήλ: ισχυρή συνεργασία, αλλά όχι «λευκή επιταγή». Για τη συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ, ο κ. Βαληνάκης αναγνώρισε σημαντικά οφέλη, ιδιαίτερα στον αμυντικό τομέα. Η παρουσία σύγχρονων ισραηλινών συστημάτων στην Ελλάδα, όπως είπε, δυσκολεύει τους τουρκικούς σχεδιασμούς και περιορίζει την αντίληψη ότι η Ελλάδα θα ήταν μόνη της σε περίπτωση σύγκρουσης.

Ταυτόχρονα, όμως, προειδοποίησε ότι η Ελλάδα και το Ισραήλ έχουν διαφορετική αντίληψη ως προς τη χρήση στρατιωτικής ισχύος. «Η Ελλάδα θα χρησιμοποιήσει βία μόνο στην ύστατη στιγμή», ανέφερε, σε αντίθεση με το Ισραήλ, το οποίο έχει υιοθετήσει πολύ πιο διευρυμένη αντίληψη ως προς τη χρήση στρατιωτικής ισχύος. Και έστειλε ένα ακόμη μήνυμα: οι συμμαχίες δεν πρέπει ποτέ να θεωρούνται δεδομένες για πάντα.

Ασφάλεια και διαρκές περιθώριο βελτίωσης

«Να αισθάνονται ασφαλείς οι Έλληνες, αλλά υπάρχει περιθώριο να κάνουμε περισσότερα». Παρά τις ιδιαίτερα ανησυχητικές εκτιμήσεις του, ο Γιάννης Βαληνάκης δεν υιοθέτησε κινδυνολογική προσέγγιση. Αντίθετα, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα διαθέτει ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις και ότι η αποτρεπτική της ικανότητα ενισχύεται. «Νομίζω ότι οι συμπατριώτες μας πρέπει να αισθάνονται ασφαλείς», σημείωσε, για να προσθέσει όμως ότι «πάντα υπάρχει περιθώριο να κάνουμε περισσότερα πράγματα και με καλύτερο τρόπο».

Το βασικό συμπέρασμα της παρέμβασής του στον topfm ήταν σαφές: η Αθήνα δεν πρέπει να φοβάται την τουρκική αντίδραση, αλλά οφείλει να την υπολογίζει. Γιατί, όπως προειδοποίησε ο κ. Βαληνάκης, σε μια περίοδο που το διεθνές περιβάλλον γίνεται ολοένα πιο ασταθές, η αποτροπή δεν κρίνεται μόνο από το τι σχεδιάζει η Ελλάδα, αλλά και από το αν είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει αυτό που θα ακολουθήσει μετά την επόμενη ελληνική κίνηση.