Κώστας Υφαντής στον topfm: «Γαλάζια Πατρίδα και καλώδιο στην Κάσο θα δοκιμάσουν τις σχέσεις με την Τουρκία» (ηχητικό)

Ακούστε εδώ:

Της Ρένας Βενιανάκη

Με μια ματιά:

Γεωπολιτική ενοποίηση μετώπων: Οι ελληνοτουρκικές διαφορές δεν περιορίζονται πλέον στο Αιγαίο, αλλά συνδέονται άμεσα με τις εύφλεκτες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Τουρκικός αναθεωρητισμός και ορόσημα: Το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και η ηλεκτρική διασύνδεση στην Κάσο αποτελούν τα επόμενα κρίσιμα πεδία δοκιμασίας.
Αποτροπή μέσω ισχυρών ενόπλων δυνάμεων: Το διεθνές δίκαιο δεν αυτοεπιβάλλεται, καθιστώντας την αξιόπιστη στρατιωτική ισχύ τη μόνη εγγύηση για την εθνική ακεραιότητα.
Μήνυμα παρουσίας στα ακριτικά νησιά: Η φυσική παρουσία της πολιτικής ηγεσίας στο Καστελόριζο απαντά έμπρακτα στις τουρκικές αξιώσεις περί αποστρατιωτικοποίησης.

Ο Κώστας Υφαντής, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, από την Κάσο μιλά στον topfm Και τη Ρένα Βενιανάκη για την τουρκική αναθεωρητική πολιτική, την ελληνική αποτροπή, τη «Γαλάζια Πατρίδα» και την ηλεκτρική διασύνδεση – «Ο μόνος τρόπος για να υπερασπιστείς την ακεραιότητα της χώρας είναι ισχυρές ένοπλες δυνάμεις»

Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται στο επίκεντρο έντονων γεωπολιτικών εξελίξεων, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις εισέρχονται εκ νέου σε φάση αυξημένης έντασης, εκτιμά ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων Κώστας Υφαντής. Μιλώντας από την Κάσο, όπου βρίσκεται με αφορμή το συμπόσιο του Κέντρου Διεθνούς Δικαίου και Διπλωματίας, ο κ. Υφαντής αναλύει τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, τις τουρκικές επιδιώξεις και τις προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Ελλάδα.

Η εισήγησή του στο συμπόσιο έχει ως θέμα «Ανατολική Μεσόγειος και Μέση Ανατολή: Η σύγκρουση των αναθεωρητισμών», ένας τίτλος που, όπως προκύπτει από την ανάλυσή του, αποτυπώνει τη σύνθετη πραγματικότητα μιας περιοχής όπου οι ανταγωνισμοί μεταξύ περιφερειακών και διεθνών δυνάμεων αλληλοεπιδρούν πλέον άμεσα.

Από το Αιγαίο στη Μέση Ανατολή

Όπως εξηγεί ο καθηγητής, η Ελλάδα επί δεκαετίες αντιμετώπιζε τις ελληνοτουρκικές διαφορές κυρίως μέσα στο γεωγραφικό πλαίσιο του Αιγαίου. Η κατάσταση, όμως, έχει αλλάξει. Οι αναθεωρητικές επιδιώξεις της Τουρκίας έχουν διευρυνθεί και πλέον συνδέονται με τις ευρύτερες εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

Την ίδια ώρα, ο πόλεμος στη Γάζα, οι εξελίξεις γύρω από το Ιράν και η εμπλοκή ισχυρών διεθνών παραγόντων δημιουργούν ένα περιβάλλον πολλαπλών ανταγωνισμών. «Έχει ενοποιηθεί αυτός ο χώρος», σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Υφαντής, περιγράφοντας μια περιοχή στην οποία τα κράτη δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζουν τις εξελίξεις μεμονωμένα.

Ο Ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων και η Αμερικανική Πολιτική

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει και τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και άλλων δυνάμεων που παρεμβαίνουν στις περιφερειακές εξελίξεις. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στην αμερικανική πολιτική επί Ντόναλντ Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ έχουν μετακινηθεί από τον παραδοσιακό ρόλο του εγγυητή της σταθερότητας σε έναν παράγοντα που, κατά την εκτίμησή του, μπορεί πλέον να λειτουργεί και ως παράγοντας αστάθειας.

Η Τουρκική Πίεση και η Αποστρατιωτικοποίηση των Νησιών

Οι πρόσφατες δηλώσεις της τουρκικής ηγεσίας για την αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών, με ειδική αναφορά στο Καστελόριζο, εντάσσονται, σύμφωνα με τον καθηγητή, σε μια διαχρονική τουρκική πολιτική. Η Άγκυρα θέτει το συγκεκριμένο ζήτημα από τη δεκαετία του 1970, ωστόσο η σημερινή συγκυρία προσδίδει νέα διάσταση στην αντιπαράθεση.

Ο κ. Υφαντής συνδέει τις εξελίξεις με την ανάγκη ενίσχυσης της ελληνικής αμυντικής παρουσίας, ιδιαίτερα απέναντι σε σύγχρονες πυραυλικές και βαλλιστικές απειλές. Η Ελλάδα, όπως σημειώνει, έχει προχωρήσει τα τελευταία χρόνια σε σημαντικές κινήσεις ενίσχυσης της αποτρεπτικής της ικανότητας, ενώ πλέον υπάρχει μεγαλύτερη αποδοχή, σε διεθνές επίπεδο, της ανάγκη να διατηρεί αμυντικά θωρακισμένη την επικράτειά της.

«Δεν Αρκεί το Διεθνές Δίκαιο» χωρίς Στρατιωτική Ισχύ

Το διεθνές δίκαιο παραμένει βασικό εργαλείο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, δεν αποτελεί όμως από μόνο του μηχανισμό αποτροπής, σύμφωνα με τον κ. Υφαντή. Η Αθήνα οφείλει να συνεχίσει να αναδεικνύει τις παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, αλλά παράλληλα πρέπει να διατηρεί την απαιτούμενη στρατιωτική ισχύ ώστε να μπορεί να υπερασπιστεί αποτελεσματικά τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

«Δεν περιμένουμε ότι θα έρθει μια διεθνής αστυνομία για να τιμωρήσει τον παραβάτη», αναφέρει χαρακτηριστικά. Η λογική αυτή, όπως υποστηρίζει, αποτελεί συνέχεια μιας ελληνικής στρατηγικής που εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες, ανεξάρτητα από τις κυβερνητικές εναλλαγές. «Ο μόνος τρόπος για να υπερασπιστείς την ακεραιότητα της χώρας και την ευημερία της είναι ισχυρές ένοπλες δυνάμεις», τονίζει. Για τον καθηγητή, οι αμυντικές δαπάνες αποτελούν αναγκαίο κόστος προκειμένου η χώρα να ενισχύει την ασφάλειά της και να στέλνει στην άλλη πλευρά το μήνυμα ότι διαθέτει αξιόπιστη αποτρεπτική ικανότητα.

Οι Patriot και η Επιχειρησιακή Διάσταση της Αποτροπής

Σε ό,τι αφορά τη μετακίνηση των συστημάτων Patriot από την Κάρπαθο, ο κ. Υφαντής αποφεύγει να υπεισέλθει σε επιχειρησιακές λεπτομέρειες. Εκτιμά ότι πρόκειται περισσότερο για επιχειρησιακή απόφαση της στρατιωτικής ηγεσίας και όχι για πολιτική επιλογή που υπαγορεύτηκε από τις τουρκικές απαιτήσεις περί αποστρατιωτικοποίησης. Το ζητούμενο, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η συνολική διατήρηση της ελληνικής αμυντικής ισχύος και η αξιοπιστία της αποτροπής.

Τα Δύο Κρίσιμα Ορόσημα: «Γαλάζια Πατρίδα» και Ηλεκτρική Διασύνδεση

«Έχουμε επιστρέψει σε εποχές έντασης». Για το επόμενο διάστημα, ο καθηγητής εμφανίζεται ιδιαίτερα προσεκτικός στις εκτιμήσεις του. «Πιστεύω ότι έχουμε επιστρέψει σε εποχές έντασης», δηλώνει, θέτοντας ως βασικό ερώτημα το εάν αυτή η ένταση θα παραμείνει ελεγχόμενη. Το ενδεχόμενο μιας επιστροφής σε μια «παλιά κανονικότητα», με συνεχείς τουρκικές προκλήσεις και ελεγχόμενες αντιδράσεις από την ελληνική πλευρά, παραμένει, όπως λέει, πιθανό, χωρίς όμως να αποτελεί βεβαιότητα. Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τον τρόπο με τον οποίο αυτές επηρεάζουν τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο κ. Υφαντής εντοπίζει δύο κρίσιμα ορόσημα για το επόμενο διάστημα. Το πρώτο είναι το περιεχόμενο του τουρκικού νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και κυρίως το εάν θα συνοδεύεται από χάρτες που θα αποτυπώνουν τις τουρκικές διεκδικήσεις. Το δεύτερο αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση και το έργο του καλωδίου στην περιοχή της Κάσου. Εκεί, σύμφωνα με τον καθηγητή, θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ο τρόπος με τον οποίο η Τουρκία θα επιχειρήσει να μεταφέρει τις θέσεις της από το διπλωματικό επίπεδο στο πεδίο.

Το Συμβολικό και Ουσιαστικό Μήνυμα του Καστελόριζου

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερη σημασία αποδίδει ο κ. Υφαντής και στην παρουσία της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας στα ακριτικά νησιά. Η παρουσία του πρωθυπουργού στο Καστελόριζο, με αφορμή τις εκδηλώσεις για την επέτειο της απελευθέρωσης, αποκτά, σύμφωνα με την ανάλυσή του, ιδιαίτερο συμβολισμό. Σε μια περίοδο αυξημένης έντασης, η φυσική παρουσία της πολιτικής ηγεσίας στα ακριτικά νησιά λειτουργεί ως μήνυμα ότι η Ελλάδα παραμένει παρούσα και αποφασισμένη να υπερασπιστεί την επικράτειά της.

Η εικόνα που περιγράφει ο καθηγητής είναι αυτή μιας Ανατολικής Μεσογείου όπου οι ισορροπίες μεταβάλλονται διαρκώς και οι παραδοσιακές βεβαιότητες δοκιμάζονται. Για την Ελλάδα, το ζητούμενο παραμένει διττό: προσήλωση στο διεθνές δίκαιο και ταυτόχρονα αξιόπιστη αποτρεπτική ισχύς, σε μια περιοχή όπου η ένταση φαίνεται να επιστρέφει και οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν πλέον άμεσα το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.