Η σημερινή αίθουσα των Δημοτικών Χορωδιών Ρόδου, η οποία βρίσκεται πίσω από το Δημαρχιακό Μέγαρο, έχει τη δική της ιστορία, άρρηκτα συνδεδεμένη με τις πολιτικές, διοικητικές και κοινωνικές μεταβολές που γνώρισε το νησί κατά τον 20ό αιώνα. Η ιστορική αναδρομή στον χώρο αυτό αποκαλύπτει τις διαφορετικές χρήσεις του, από την περίοδο της Ιταλοκρατίας έως τη σημερινή του λειτουργία ως χώρου μουσικής δημιουργίας και πολιτισμού.

Από τις εγκαταστάσεις του ιπποδρόμου στην περίοδο της Ιταλοκρατίας

Το κτίσμα που σήμερα στεγάζει τις Δημοτικές Χορωδίες Ρόδου κατασκευάστηκε το 1929, μαζί με άλλα κτίρια που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες του ιπποδρόμου, τον οποίο είχαν δημιουργήσει οι ιταλικές αρχές στον χώρο όπου βρίσκεται σήμερα το Δημαρχιακό Μέγαρο, γνωστό κατά την περίοδο εκείνη ως Palazzo Littorio, καθώς και στα γύρω κτίρια. Ο ιππικός όμιλος ήταν γνωστός με την ονομασία Cavallini di Rodi.

Η συγκεκριμένη αίθουσα χρησιμοποιούνταν τότε ως στάβλος για τη φιλοξενία των αλόγων του ιπποδρόμου. Μάλιστα, στο εσωτερικό της διακρίνονται ακόμη ορισμένοι από τους μεγάλους μεταλλικούς χαλκάδες, στους οποίους προσδένονταν τα ζώα. Τα κατάλοιπα αυτά αποτελούν υλικά ίχνη της αρχικής χρήσης του κτίσματος και μαρτυρούν μια παλαιότερη περίοδο της ιστορίας του.

Το 1937 ο ιππόδρομος καταργήθηκε. Τον επόμενο χρόνο, το 1938, ανεγέρθηκε το Δημαρχιακό Μέγαρο, ενώ στα κτίρια που βρίσκονταν πίσω από αυτό εγκαταστάθηκαν γραφεία διαφόρων ιταλικών υπηρεσιών.

Σε μεταγενέστερη περίοδο, ορισμένα από τα πίσω κτίρια χρησιμοποιήθηκαν ως χώροι κράτησης. Έτσι, ο χώρος που σήμερα φιλοξενεί τις Δημοτικές Χορωδίες συνδέθηκε και με τη λειτουργία των κρατητηρίων κατά την περίοδο της Ιταλοκρατίας.

Η αίθουσα «Cavallini» και οι κρατήσεις Δωδεκανησίων

Η αίθουσα παρέμεινε γνωστή, ακόμη και μετά την απελευθέρωση, ως αίθουσα «Cavallini», διατηρώντας την ονομασία που παρέπεμπε στην αρχική χρήση της.

Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία που παρατίθενται, ο χώρος συγκαταλεγόταν στους κλειστούς χώρους κράτησης στους οποίους οδηγήθηκαν Δωδεκανήσιοι άνδρες ηλικίας 18 έως 60 ετών, στο πλαίσιο των περιοριστικών μέτρων που επέβαλαν οι ιταλικές αρχές. Οι κρατήσεις αυτές συνδέονται με το λεγόμενο Concentramento, δηλαδή το υπαίθριο στρατόπεδο συγκέντρωσης που είχαν δημιουργήσει οι Ιταλοί σε περιοχή της τάφρου του μεσαιωνικού κάστρου της Ρόδου.

Η λειτουργία του υπαίθριου στρατοπέδου και η χρήση άλλων χώρων για την κράτηση των Δωδεκανησίων αποτελούν μια ιδιαίτερα σκοτεινή πτυχή της ιστορίας του τόπου. Η αίθουσα «Cavallini», επομένως, δεν αποτελεί απλώς ένα παλαιό κτίσμα, αλλά έναν χώρο που συνδέθηκε με τις συνθήκες κράτησης και περιορισμού ανθρώπων κατά την περίοδο της ιταλικής κυριαρχίας.

Από τη Στρατιωτική Διοίκηση Δωδεκανήσου στη νέα χρήση του χώρου

Μετά την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, το 1947, τα κτίρια πίσω από το Δημαρχιακό Μέγαρο, στα οποία περιλαμβανόταν και η σημερινή αίθουσα των Δημοτικών Χορωδιών, χρησιμοποιήθηκαν για τις ανάγκες της Ελληνικής Στρατιωτικής Διοίκησης Δωδεκανήσου. Ο χώρος εξυπηρέτησε, επίσης, στρατιωτικές λειτουργίες.

Όταν, σε μεταγενέστερο χρόνο, οι στρατιωτικές αρχές εγκατέλειψαν τις συγκεκριμένες εγκαταστάσεις και μεταφέρθηκαν αλλού, η αίθουσα έμεινε χωρίς συστηματική χρήση.

Ο χώρος, που είχε γνωρίσει τόσο διαφορετικές λειτουργίες, επρόκειτο να αποκτήσει μια νέα αποστολή, αυτή τη φορά συνδεδεμένη με τη μουσική, την καλλιτεχνική έκφραση και την πολιτιστική ζωή της Ρόδου.

Η καθιέρωση της αίθουσας ως χώρου των Δημοτικών Χορωδιών

Στις 7 Μαρτίου 1977, κατά τη διάρκεια τιμητικής εκδήλωσης που διοργάνωσε ο Δήμος Ρόδου προς τιμήν του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας, παρουσιάστηκε η Μικτή Χορωδία Δήμου Ρόδου, υπό τη διεύθυνση της μαέστρου Ξένης Παπαχαλκίτου Σακελλαρίδου Έμνερ.

Η εμφάνιση της χορωδίας και η παρουσία της μαέστρου προκάλεσαν το ενδιαφέρον του Προέδρου της Δημοκρατίας. Μετά την ολοκλήρωση της εκδήλωσης, ο ίδιος συνομίλησε μαζί της και τη ρώτησε τι δυσχέραινε περισσότερο το έργο της. Η απάντησή της ήταν χαρακτηριστική: «Δεν έχουμε έναν μόνιμο χώρο για πρόβες».

Η επισήμανση αυτή οδήγησε στην αναζήτηση κατάλληλης αίθουσας, ώστε να εξασφαλιστούν καλύτερες συνθήκες για τη λειτουργία της χορωδίας και την καλλιτεχνική εργασία της μαέστρου. Μέσα σε λίγους μήνες, η σημερινή αίθουσα των Δημοτικών Χορωδιών διαμορφώθηκε και παραδόθηκε για τη νέα της χρήση.

Ένας χώρος που είχε αρχικά κατασκευαστεί για τις ανάγκες του ιπποδρόμου, είχε συνδεθεί αργότερα με διοικητικές και στρατιωτικές λειτουργίες και είχε χρησιμοποιηθεί ως χώρος κράτησης, απέκτησε έτσι έναν εντελώς διαφορετικό προορισμό: να φιλοξενεί ανθρώπους που συναντιούνται για να τραγουδήσουν, να συνεργαστούν και να δημιουργήσουν.

Ένας ιστορικός χώρος στη σύγχρονη πολιτιστική ζωή της Ρόδου

Σήμερα, η αίθουσα των Δημοτικών Χορωδιών αποτελεί έναν ζωντανό χώρο μουσικής παιδείας, συλλογικής έκφρασης και πολιτισμού. Σε εβδομαδιαία βάση φιλοξενεί περίπου 300 χορωδούς, παιδιά και ενήλικες, οι οποίοι συμμετέχουν στις δραστηριότητες των χορωδιακών συνόλων.

Η ιστορική διαδρομή του κτιρίου αναδεικνύει τις διαφορετικές όψεις της ιστορίας της Ρόδου. Από τις εγκαταστάσεις του ιπποδρόμου κατά την Ιταλοκρατία και τις μεταγενέστερες διοικητικές και στρατιωτικές χρήσεις έως τη σημερινή του λειτουργία, ο χώρος μετασχηματίστηκε ακολουθώντας τις αλλαγές της εποχής.

Η διαδρομή αυτή προσδίδει στην αίθουσα ιδιαίτερη ιστορική και συμβολική αξία. Σήμερα, εκεί όπου άλλοτε επικρατούσαν η σιωπή της κράτησης και οι απαιτήσεις της διοικητικής λειτουργίας, ακούγονται οι φωνές των χορωδών. Η μουσική και η συλλογική δημιουργία αποτελούν πλέον το κύριο γνώρισμα ενός χώρου που συνεχίζει να αποτελεί μέρος της ιστορικής μνήμης και της πολιτιστικής ζωής της πόλης της Ρόδου.

                                     Κυριάκος Χονδρός, ιστορικός ερευνητής

                                           Γιώργος Σακελλαρίδης, διευθυντής Χορωδιών Δήμου Ρόδου