«Ο ηρωισμός του διδάσκεται στους Ευέλπιδες»: Η ιστορία του πρώτου αξιωματικού που έπεσε το 1940 πολεμώντας τους Ιταλούς

Ο υπολοχαγός Αλέξανδρος Διάκος σκοτώθηκε την 1η Νοεμβρίου 1940, επικεφαλής των ανδρών του – Η θυσία του εξακολουθεί να συγκινεί 86 χρόνια μετά

Την 1η Νοεμβρίου 1940, στα απόκρημνα βουνά της Πίνδου, ένας 29χρονος υπολοχαγός οδηγούσε τους στρατιώτες του σε μια ακόμη έφοδο εναντίον των ιταλικών δυνάμεων. Το όνομά του ήταν Αλέξανδρος Διάκος και η καταγωγή του από τη μικρή Χάλκη της Δωδεκανήσου. Μια ριπή πολυβόλου έκοψε πρόωρα το νήμα της ζωής του, γράφοντας ταυτόχρονα μια από τις πρώτες ηρωικές σελίδες του Ελληνοϊταλικού Πολέμου. Ήταν ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός του Στρατού Ξηράς που έπεφτε στο πεδίο της μάχης.

Η δική του ιστορία, ωστόσο, είχε μια ιδιαιτερότητα που την έκανε ακόμη πιο συγκλονιστική. Ο τόπος όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε βρισκόταν τότε υπό ιταλική κυριαρχία. Τα Δωδεκάνησα δεν αποτελούσαν ακόμη τμήμα του ελληνικού κράτους. Κι όμως, εκείνος είχε επιλέξει να υπηρετήσει στον Ελληνικό Στρατό, γνωρίζοντας ότι κάποια στιγμή ίσως χρειαζόταν να πολεμήσει εναντίον της χώρας που κατείχε τη γενέτειρά του.

Ογδόντα έξι χρόνια αργότερα, η ζωή και η θυσία του Αλέξανδρου Διάκου φωτίζουν μια λιγότερο γνωστή πλευρά του έπους του 1940. Είναι η ιστορία ενός νέου ανθρώπου που ξεκίνησε από ένα μικρό νησί του Αιγαίου, πέρασε από τα θρανία του Βενετοκλείου Γυμνασίου της Ρόδου και έφθασε μέχρι τα πεδία των μαχών της Πίνδου, χωρίς να προλάβει να δει τη Δωδεκάνησο ελεύθερη.

«Τον ηρωισμό του τον διδάσκουν ακόμη και σήμερα στους Ευέλπιδες»

Ιδιαίτερη συγκίνηση προκαλεί το γεγονός ότι η μνήμη του Αλέξανδρου Διάκου παραμένει ζωντανή όχι μόνο στη Χάλκη και στη Ρόδο, αλλά και στην περιοχή της Πίνδου όπου έπεσε μαχόμενος.

Μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, με αφορμή τη συμπλήρωση 86 χρόνων από τη θυσία του, ο δήμαρχος Χάλκης Άγγελος Φραγκάκης αναφέρθηκε στις τιμές που αποδίδονται μέχρι σήμερα στον Δωδεκανήσιο αξιωματικό.

«Αυτό που είναι συγκλονιστικό είναι ότι ακόμη και σήμερα οι άνθρωποι του χωριού όπου έπεσε τον μνημονεύουν και τον κλαίνε. Τον θεωρούν δικό τους παιδί. Έναν άνθρωπο που άφησε την πατρίδα του, άφησε την οικογένειά του και πήγε να σκοτωθεί στα δικά τους χώματα. Είναι κάτι εξαιρετικά τιμητικό και συγκινητικό», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο κ. Φραγκάκης περιέγραψε και ένα περιστατικό από παλαιότερη συμμετοχή του στις ετήσιες εκδηλώσεις μνήμης, το οποίο, όπως είπε, έχει μείνει βαθιά χαραγμένο στη μνήμη του.

«Θυμάμαι έναν ταξίαρχο, ο οποίος μου έσφιξε το χέρι και μου είπε: “Δήμαρχε, εμείς τον ηρωισμό του Αλέξανδρου Διάκου τον διδάσκουμε στους Ευέλπιδες”. Ήταν μια πολύ σπουδαία κουβέντα, γι’ αυτό και την αναφέρω», σημείωσε.

Ο δήμαρχος στάθηκε ιδιαίτερα στις αντίξοες συνθήκες κάτω από τις οποίες πολέμησαν οι ελληνικές δυνάμεις στην Πίνδο, αλλά και στον ξεχωριστό συμβολισμό της θυσίας ενός νέου που καταγόταν από την ιταλοκρατούμενη Δωδεκάνησο.

«Θα μπορούσε να παραμείνει στον τόπο του, κοντά στην οικογένειά του. Εκείνος όμως, επέλεξε να βρεθεί στο μέτωπο, να πολεμήσει για την πατρίδα και να υπερασπιστεί τα εδάφη της», υπογράμμισε.

Από τη Χάλκη και τη Ρόδο στη Σχολή Ευελπίδων

Ο Αλέξανδρος Διάκος γεννήθηκε το 1911 στη Χάλκη, σε μια περίοδο κατά την οποία τα Δωδεκάνησα βρίσκονταν ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία, λίγο πριν από την κατάληψή τους από τους Ιταλούς το 1912.

Τα παιδικά και νεανικά του χρόνια συνδέθηκαν στενά με τη Ρόδο, όπου φοίτησε στο ιστορικό Βενετόκλειο Γυμνάσιο. Το όνομά του περιλαμβάνεται στην αναμνηστική πλάκα του σχολείου, ανάμεσα στους παλιούς μαθητές που έπεσαν για την πατρίδα.

Το 1929 αναχώρησε για την Αθήνα, επιλέγοντας τη στρατιωτική σταδιοδρομία. Εισήχθη στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, από την οποία αποφοίτησε το 1934 και εντάχθηκε ως αξιωματικός στις τάξεις του Ελληνικού Στρατού.

Η επιλογή αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία για έναν νέο που προερχόταν από έναν τόπο, ο οποίος δεν είχε ακόμη αποκτήσει την ελευθερία του. Τα Δωδεκάνησα παρέμεναν υπό ιταλική διοίκηση, ενώ ο πόθος της ένωσης με την Ελλάδα αποτελούσε διαχρονικό αίτημα του πληθυσμού τους.

Ο Διάκος δεν θα προλάβαινε να δει τη γενέτειρά του ενσωματωμένη στον εθνικό κορμό. Η θυσία του, ωστόσο, θα συνέδεε το όνομά του με τον αγώνα των Δωδεκανησίων για ελευθερία.

Η τελευταία μάχη στο ύψωμα της Τσούκας

Η κήρυξη του πολέμου, στις 28 Οκτωβρίου 1940, βρήκε τον Αλέξανδρο Διάκο να υπηρετεί ως υπολοχαγός και διοικητής του 2ου Λόχου του 4ου Συντάγματος Πεζικού, στο Απόσπασμα Πίνδου υπό τον συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Δαβάκη.

Οι πρώτες ημέρες του πολέμου υπήρξαν ιδιαίτερα δύσκολες για τις ελληνικές δυνάμεις, που προσπαθούσαν να αναχαιτίσουν την προέλαση της ιταλικής μεραρχίας αλπινιστών «Τζούλια» μέσα σε ένα εξαιρετικά δύσβατο ορεινό περιβάλλον.

Την 1η Νοεμβρίου 1940, ο λόχος του Διάκου συμμετείχε στις επιχειρήσεις για την ανακατάληψη του υψώματος Τσούκα, στην περιοχή μεταξύ της Ζούζουλης Καστοριάς και της Φούρκας Ιωαννίνων.

Οι μάχες ήταν σκληρές και οι αντίπαλες δυνάμεις διεκδικούσαν επανειλημμένα τον έλεγχο του υψώματος, που είχε στρατηγική σημασία για τις επιχειρήσεις στην περιοχή.

Σύμφωνα με την ιστορική αναφορά του ταγματάρχη Ιωάννη Καραβία, την οποία παραθέτει και ο Δήμος Χάλκης, ο νεαρός υπολοχαγός επέδειξε εξαιρετική αποφασιστικότητα, ανασυντάσσοντας τους στρατιώτες του παρά τα συνεχή πυρά των ιταλικών πολυβόλων.

Ο Διάκος βρισκόταν στην πρώτη γραμμή, εμψυχώνοντας τους άνδρες του και καθοδηγώντας διαδοχικές επιθέσεις εναντίον των ιταλικών θέσεων. Κατά τη διάρκεια νέας εφόδου, ενώ προχωρούσε επικεφαλής των στρατιωτών του, δέχθηκε θανάσιμη ριπή πολυβόλου. Ήταν η 1η Νοεμβρίου 1940. Ο Αλέξανδρος Διάκος έπεσε νεκρός σε ηλικία 29 ετών.

Ο αγώνας για τον έλεγχο της Τσούκας συνεχίστηκε και οι ελληνικές δυνάμεις κατάφεραν να ανακαταλάβουν το ύψωμα στις 2 Νοεμβρίου.

Η ιστορία της τελευταίας μάχης του διασώθηκε μέσα από στρατιωτικές αναφορές, μαρτυρίες συμπολεμιστών και ιστορικές καταγραφές, οι οποίες αναδεικνύουν την αποφασιστικότητα και το θάρρος με τα οποία ο νεαρός αξιωματικός αντιμετώπισε τις τελευταίες ώρες της ζωής του.

Η μνήμη που ενώνει τη Χάλκη, τη Ρόδο και την Πίνδο

Η θυσία του Αλέξανδρου Διάκου δημιούργησε έναν ιδιαίτερο δεσμό ανάμεσα στη Χάλκη, τη Ρόδο και τη Ζούζουλη της Καστοριάς, τρεις τόπους που συνδέθηκαν για πάντα με τη σύντομη ζωή του.

Στη Χάλκη, η προτομή του βρίσκεται στον παραλιακό χώρο του νησιού, δίπλα στην προτομή ενός ακόμη ήρωα, του Διογένη Φανουράκη. Στη Ρόδο, ο ανδριάντας του στο Μανδράκι, απέναντι από τα δικαστήρια, έργο του γλύπτη Κώστα Βαλσάμη, αποτελεί σημείο αναφοράς για τη δημόσια μνήμη της πόλης. Το όνομά του εξακολουθεί να συνδέεται με το Βενετόκλειο Γυμνάσιο και τον ιστορικό αθλητικό σύλλογο Δωριέα.

Στην περιοχή της Πίνδου, οι ετήσιες εκδηλώσεις τιμής διατηρούν ζωντανή την ιστορία του, με τους κατοίκους να τιμούν τον αξιωματικό που έπεσε υπερασπιζόμενος τον τόπο τους.

Όταν το 1947 τα Δωδεκάνησα πέρασαν στην ελληνική διοίκηση και ακολούθησε η επίσημη ενσωμάτωσή τους στην Ελλάδα, στις 7 Μαρτίου 1948, ο Αλέξανδρος Διάκος δεν βρισκόταν στη ζωή για να δει την εκπλήρωση του οράματος της ελευθερίας των νησιών. Το όνομά του, όμως, είχε ήδη αποκτήσει ξεχωριστή θέση στην ιστορική συνείδηση των Δωδεκανησίων.

Σήμερα, 86 χρόνια μετά, η ιστορία του δεν περιορίζεται σε μια στρατιωτική αναφορά ή σε ένα μνημείο. Είναι η ιστορία ενός νέου ανθρώπου που μεγάλωσε στη Χάλκη και στη Ρόδο, φόρεσε τη στολή του Έλληνα αξιωματικού και βρέθηκε στην πρώτη γραμμή ενός πολέμου που σημάδεψε τη σύγχρονη ελληνική ιστορία.

Και ίσως, η πιο χαρακτηριστική απόδειξη ότι η θυσία του δεν ξεχάστηκε βρίσκεται στα λόγια του δημάρχου Χάλκης προς το ΑΠΕ-ΜΠΕ: ότι ακόμη και σήμερα, στα ορεινά χωριά της Πίνδου, αλλά και στη Χάλκη και τη Ρόδο όπου έζησε, οι κάτοικοι εξακολουθούν να μνημονεύουν, να θυμούνται και να συγκινούνται με τη θυσία του Αλέξανδρου Διάκου.

ΠΗΓΗ:protothema.gr