Από το Καρνάγιο στην Ελεούσα: Η ιστορία της πριονοκορδέλας που διασώθηκε– Ειρήνη Τόλιου στον topfm (ηχητικό)
Ακούστε εδώ:
Της Ρένας Βενιανάκη
Με μια ματιά:
- Η εκδήλωση στην Ελεούσα παρουσιάζει το Σάββατο την αποκατεστημένη πριονοκορδέλα του Campochiaro, ένα εμβληματικό κειμήλιο της βιομηχανικής ιστορίας της Ρόδου.
- Η ιστορική πριονοκορδέλα διασώθηκε την τελευταία στιγμή από εταιρεία ανακύκλωσης, χάρη στην άμεση κινητοποίηση και τον έρανο του Συλλόγου Φουντουκλή και πολιτών.
- Η αρχειακή έρευνα αναδεικνύει μια σύνθετη πραγματικότητα και τις ισχυρές ανθρώπινες σχέσεις που αναπτύχθηκαν μεταξύ Ελλήνων και Ιταλών υλοτόμων κατά την Κατοχή.
- Το πολιτιστικό διήμερο αποκτά διεθνή χαρακτήρα με τη συμμετοχή ιταλικής αντιπροσωπείας, ενώ ολοκληρώνεται την Κυριακή με την καθιερωμένη παραδοσιακή Γιορτή του Καρυδιού.
Η ιστορία της Ελεούσας, η διάσωση της πριονοκορδέλας και οι ανθρώπινες σχέσεις που δημιουργήθηκαν στα χρόνια της ιταλικής κατοχής
Μια εκδήλωση-γέφυρα για το Campochiaro
Για την εκδήλωση «ΕΛΕΟΥΣΑ – CAMPOCHIARO: Μια κοινή ιστορία, ένας ζωντανός δεσμός», που πραγματοποιείται το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, μίλησε στον topfm και τη Ρένα Βενιανάκη η Ειρήνη Τόλιου, Προϊσταμένη των Γενικών Αρχείων του Κράτους – Τμήματος Ρόδου και Αναπληρώτρια Προϊσταμένη του Τμήματος Σύρου.
Το ραντεβού στην Πλατεία Κωνσταρίδη
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στις 6 το απόγευμα, στην Πλατεία Κωνσταρίδη, στα ιστορικά ιταλικά κτίρια της Ελεούσας, όπου θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά το αποκατεστημένο μηχάνημα κοπής ξύλου, η γνωστή πριονοκορδέλα, ένα σημαντικό αντικείμενο της βιομηχανικής και κοινωνικής ιστορίας της περιοχής.
Η επιστροφή του ιστορικού μηχανήματος
Όπως εξήγησε η κ. Τόλιου, το μηχάνημα διασώθηκε πριν από περίπου έξι χρόνια και, μετά την αποκατάστασή του, επιστρέφει πλέον στον τόπο με τον οποίο συνδέθηκε ιστορικά.
Εγκαίνια μόνιμης έκθεσης μνήμης
Παράλληλα, θα εγκαινιαστεί μόνιμη έκθεση, μέσα από την οποία παρουσιάζεται η ιστορία της Ελεούσας – του Campochiaro, η δημιουργία του δασικού χωριού, η λειτουργία του και η συμβολή των ανθρώπων που εργάστηκαν και έζησαν εκεί.
Η μέθοδος της αρχειακής έρευνας
«Ως άνθρωπος των αρχείων», ανέφερε η κ. Τόλιου, η προσέγγιση της ιστορίας έγινε μέσα από αρχειακή έρευνα, συνεντεύξεις, προφορικές μαρτυρίες και τη μνήμη των ανθρώπων, αλλά και μέσα από τη συνεργασία πολλών προσώπων και φορέων.
Η πρόσκληση των Ιταλών υλοτόμων
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη δημιουργία της Ελεούσας κατά την περίοδο της ιταλικής διοίκησης, επισημαίνοντας ότι το δασικό χωριό δημιουργήθηκε με συγκεκριμένο οικονομικό και παραγωγικό σκοπό. Στο πλαίσιο της έρευνας, όπως αποκάλυψε, εντοπίστηκε και επιστολή του τότε διοικητή των Ιταλικών Νήσων του Αιγαίου, Μάριο Λάγκο, με την οποία καλούνταν υλοτόμοι από την κοιλάδα του Φιέμι, στις Ιταλικές Άλπεις, να εγκατασταθούν στην περιοχή και να συμβάλουν στην ανάπτυξη της δασικής παραγωγής.
Η ξυλεία ως μοχλός ανάπτυξης της Ρόδου
Η αξιοποίηση της ξυλείας ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την ανάπτυξη των κατασκευών, των κατοικιών και των ξενοδοχειακών υποδομών της Ρόδου και γενικότερα της περιοχής.
Ανθρώπινες ιστορίες πίσω από την Κατοχή
Η έλευση των Ιταλών υλοτόμων στη δεκαετία του 1930 δημιούργησε, πέρα από την οικονομική δραστηριότητα, και ανθρώπινες σχέσεις με τους κατοίκους της περιοχής. Αυτό το λιγότερο γνωστό κομμάτι της ιστορίας επιχειρεί να αναδείξει η εκδήλωση. «Πίσω από τις τραγικές και μελανές σελίδες της ιστορίας υπήρχαν και οι άνθρωποι, υπήρχαν οι μνήμες», σημείωσε χαρακτηριστικά η κ. Τόλιου, εξηγώντας ότι μέσα από τις προφορικές μαρτυρίες διασώθηκαν προσωπικές ιστορίες ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα εκείνης της εποχής.
Η οδύσσεια και η χρήση στο Καρνάγιο
Ξεχωριστή θέση στην ιστορία της Ελεούσας έχει η διάσωση του μηχανήματος κοπής ξύλου, το οποίο είχε χρησιμοποιηθεί στο Καρνάγιο της Ρόδου. Όπως ανέφερε η κ. Τόλιου, όταν ξεκίνησε η ανάπλαση της περιοχής του λιμανιού και καταστράφηκε το Καρνάγιο, έγινε γνωστό ότι το παλιό μηχάνημα είχε οδηγηθεί σε εταιρεία ανακύκλωσης.
Κινητοποίηση πολιτών ενάντια στην καταστροφή
Ο καπετάνιος Γιώργος Χαριτάκης ενημέρωσε τα Γενικά Αρχεία του Κράτους για την ανάγκη διάσωσής του, επισημαίνοντας την ιστορική του αξία. Ακολούθησε μια προσπάθεια κινητοποίησης πολιτών και φίλων της περιοχής. Μέσα από μια άτυπη ομάδα δημιουργήθηκε μια κοινή προσπάθεια συγκέντρωσης χρημάτων, προκειμένου να αγοραστεί το μηχάνημα και να αποτραπεί η καταστροφή του.
Από την αποκατάσταση στην πλατεία του χωριού
Ο Σύλλογος στο Φουντουκλή κατάφερε τελικά να το αποκτήσει, ενώ ο Γιώργος Χαριτάκης ανέλαβε την αποκατάστασή του. Σήμερα, η πριονοκορδέλα αποτελεί ένα από τα σημαντικά εκθέματα που θα κοσμούν την πλατεία με τα ιταλικά κτίρια στην Ελεούσα και θα παρουσιαστεί στο κοινό στην αποκατεστημένη της μορφή.
Η άφιξη της ιταλικής αντιπροσωπείας
Η εκδήλωση αποκτά και διεθνή χαρακτήρα, καθώς θα συμμετάσχει αντιπροσωπεία από την κοιλάδα του Φιέμι στην Ιταλία, περιοχή από την οποία προέρχονταν αρκετοί από τους υλοτόμους που εγκατασταθηκαν στην Ελεούσα.
Μια σύνθετη ιστορική πραγματικότητα
Στόχος, όπως ανέδειξε η κ. Τόλιου, δεν είναι η αποσιώπηση των δύσκολων και τραγικών πλευρών της περιόδου, αλλά η ανάδειξη μιας σύνθετης ιστορικής πραγματικότητας, στην οποία συνυπήρξαν η κατοχή, η εργασία, η καθημερινότητα, οι ανθρώπινες σχέσεις και οι προσωπικές μνήμες. Η εκδήλωση του Σαββάτου θα αποτελέσει, επομένως, μια ευκαιρία γνωριμίας με ένα σημαντικό κομμάτι της τοπικής ιστορίας, μέσα από αρχειακά τεκμήρια, αντικείμενα, μαρτυρίες και ανθρώπινες ιστορίες.
Η Κυριακή του Καρυδιού
Παράλληλα, όπως ανέφερε η κ. Τόλιου, την επόμενη ημέρα, Κυριακή, θα πραγματοποιηθεί στην περιοχή η καθιερωμένη εκδήλωση του Καρυδιού, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων που πραγματοποιούνται κάθε πρώτο Σαββατοκύριακο του Οκτωβρίου.
Το μήνυμα για τις επόμενες γενιές
«Να μιλήσουμε με τα παιδιά μας, με τις οικογένειές μας και να βιώσουμε και την ιστορία μας, την τοπική μας ιστορία», ήταν το μήνυμα με το οποίο ολοκλήρωσε την παρουσία της στον topfm η Ειρήνη Τόλιου.
