Μαρία Γκασούκα στον topfm: «Οι γυναικοκτονίες πλήττουν τη δημοκρατία και τον ίδιο τον πολιτισμό μας» (ηχητικό)

Ακούστε εδώ:

Της Ρένας Βενιανάκη

Με μια ματιά:

Διαχρονικό πατριαρχικό φαινόμενο: Οι γυναικοκτονίες έχουν βαθιές ιστορικές ρίζες και αποτελούν μετεξέλιξη των «εγκλημάτων τιμής», απαιτώντας αυξημένη κοινωνική εγρήγορση.
Ανάγκη ολιστικού σχεδίου δράσης: Είναι επιτακτική η συντονισμένη συνεργασία Πολιτείας και θεσμών για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που ξεπερνά την απλή καταστολή.
Θεσμική αποτυχία και επιμόρφωση: Οι υποθέσεις Κέρκυρας και Αγίων Αναργύρων αναδεικνύουν την ανάγκη για συνεχή εκπαίδευση των αρχών στην αντιμετώπιση καταγγελιών.
Νομική αναγνώριση και πρόληψη: Απαιτείται η ποινική κατοχύρωση του όρου «γυναικοκτονία» και η σωστή ανατροφή των αγοριών για την εξάλειψη των σχέσεων εξουσίας.

Ιστορικές ρίζες και κοινωνικές αντιλήψεις

Για το φαινόμενο των γυναικοκτονιών, τις διαχρονικές κοινωνικές αντιλήψεις που συνδέονται με την έμφυλη βία, αλλά και την ανάγκη για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο πρόληψης και αντιμετώπισης, μίλησε στον topfm και τη Ρένα Βενιανάκη η ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αιγαίου, μέλος του Δικτύου Γυναικών Συγγραφέων κατά της έμφυλης βίας «Η φωνή της» Μαρία Γκασούκα, με αφορμή τη νέα γυναικοκτονία μιας 25χρονης γυναίκας στην Ηγουμενίτσα.

Η κ. Γκασούκα υπογράμμισε ότι οι γυναικοκτονίες δεν αποτελούν ένα καινούργιο φαινόμενο, αλλά έχουν βαθιές ιστορικές και κοινωνικές ρίζες. Όπως ανέφερε, για δεκαετίες εγκλήματα κατά γυναικών αντιμετωπίζονταν μέσα από το πλαίσιο των λεγόμενων «εγκλημάτων τιμής», με τους δράστες σε αρκετές περιπτώσεις να αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα ευνοϊκή μεταχείριση. «Αυτά τα εγκλήματα δεν είναι καινούργια. Δεν είναι προϊόντα μιας περίεργης βίαιης εποχής», σημείωσε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι σήμερα η κοινωνία έχει μεγαλύτερη επίγνωση του φαινομένου και της έκτασής του.

Η ανάγκη για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης

«Χρειαζόμαστε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι το ζήτημα δεν αφορά αποκλειστικά τις γυναίκες, αλλά το σύνολο της κοινωνίας. Η ομότιμη καθηγήτρια έκανε λόγο για διαχρονικό έλλειμμα ενός ολοκληρωμένου σχεδίου αντιμετώπισης της έμφυλης βίας, στο οποίο θα πρέπει να συμμετέχουν η Πολιτεία, η κοινωνία, οι θεσμοί και οι αρμόδιοι φορείς.

Όπως ανέφερε, οι γυναικοκτονίες «πλήττουν ευθέως τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον ίδιο τον πολιτισμό μας», καθώς, όπως εξήγησε, αφορούν τον σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή και το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να επιλέγει ελεύθερα τη ζωή και τις σχέσεις του.

Κριτική στις αρχές και διαχείριση των καταγγελιών

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην ανάγκη εκπαίδευσης και επιμόρφωσης των αρμόδιων υπηρεσιών, ώστε οι καταγγελίες γυναικών που βρίσκονται σε κίνδυνο να αντιμετωπίζονται με τη δέουσα σοβαρότητα. Έφερε, μεταξύ άλλων, ως παράδειγμα την υπόθεση της Αγγελικής στην Κέρκυρα, η οποία, σύμφωνα με όσα ανέφερε, είχε απευθυνθεί στις αρχές καταγγέλλοντας απειλές από τον πατέρα της πριν δολοφονηθεί.

Η κ. Γκασούκα αναφέρθηκε επίσης στην υπόθεση των Αγίων Αναργύρων, υποστηρίζοντας ότι περιστατικά αδράνειας ή λανθασμένης αντιμετώπισης καταγγελιών καταδεικνύουν την ανάγκη για συνεχή εκπαίδευση και θεσμικές αλλαγές.

Η σημασία της νομικής αναγνώρισης του όρου

Ιδιαίτερο μέρος της συζήτησης αφορούσε τη χρήση του όρου «γυναικοκτονία» και το αν θα πρέπει να ενταχθεί στον Ποινικό Κώδικα. Η κ. Γκασούκα υποστήριξε ότι η χρήση του όρου δεν αποτελεί απλώς μια νομική ή γλωσσική επιλογή, αλλά συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται το συγκεκριμένο έγκλημα.

«Κάθε φορά που μια γυναίκα δολοφονείται από σύντροφο, πρώην σύντροφο ή συγκεκριμένο πρόσωπο επειδή αμφισβήτησε την εξουσία του, επειδή θέλησε να φύγει από μια σχέση, αρνήθηκε να υποταχθεί κ.λπ., δεν έχουμε να κάνουμε με μια οποιαδήποτε ανθρωποκτονία», ανέφερε. Σύμφωνα με την ίδια, στα συγκεκριμένα εγκλήματα τα κίνητρα συνδέονται με τις σχέσεις των φύλων και τις σχέσεις εξουσίας. Υποστήριξε ακόμη ότι η αναγνώριση της ιδιαίτερης φύσης των γυναικοκτονιών μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη καταγραφή, μελέτη και πρόληψη του φαινομένου.

Παιδεία, οικογένεια και πολιτικές πρωτοβουλίες

Στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης που περιέγραψε, η κ. Γκασούκα έθεσε ως βασικές προτεραιότητες την εκπαίδευση, την επιμόρφωση, την ευαισθητοποίηση, την ενίσχυση των δομών υποστήριξης και την κατάλληλη προετοιμασία των αστυνομικών και άλλων επαγγελματιών που καλούνται να διαχειριστούν περιστατικά έμφυλης βίας. Παράλληλα, αναφέρθηκε στον ρόλο της οικογένειας και του σχολείου στη διαμόρφωση αντιλήψεων για τις σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων. «Δεν μπορεί να ζητάμε από το θύμα να παίρνει μέτρα. Πρέπει να φτιάξουμε τα αγόρια για να καταλαβαίνουν ότι δεν είναι ιδιοκτήτες, ότι δεν είναι αφέντες, ότι είναι σύντροφοι μεταξύ τους», είπε χαρακτηριστικά. Όπως τόνισε, κάθε άνθρωπος, άνδρας ή γυναίκα, έχει δικαίωμα επιλογής στη ζωή του και αυτό θα πρέπει να γίνει κατανοητό από την κοινωνία, τους θεσμούς και την Πολιτεία.

Κλείνοντας, η Μαρία Γκασούκα αναφέρθηκε και σε προηγούμενη νομοθετική πρωτοβουλία για τη συμπερίληψη του όρου «γυναικοκτονία» στον Ποινικό Κώδικα, σημειώνοντας ότι σχετική πρόταση είχε απορριφθεί. Παράλληλα, σχολίασε τη δημόσια τοποθέτηση της Ζωής Κωνσταντοπούλου για την πρόθεση κατάθεσης σχετικού νομοσχεδίου, εκφράζοντας την ικανοποίησή της για την επαναφορά του ζητήματος στον δημόσιο διάλογο.

Η ομότιμη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αιγαίου κατέληξε υπογραμμίζοντας ότι η αντιμετώπιση των γυναικοκτονιών δεν αποτελεί ζήτημα που αφορά μόνο τις γυναίκες, αλλά «όλη την κοινωνία», καθώς πρόκειται, όπως είπε, για ζητήματα που αφορούν την ανθρώπινη ζωή, τη δημοκρατία και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τα δικαιώματα και την ελευθερία του κάθε ανθρώπου.