Ο Θανάσης Στάμος στον topfm για το «Πάσχα του καλοκαιριού» θυμάται: Τα λαδοκούλουρα στο Λιοχώρι και το «ξενύχτισμα του κολύβου» της Παναγίας (ηχητικό)

«Αν ξεχάσουμε την παράδοσή μας, σιγά-σιγά θα ξεχάσουμε και τον εαυτό μας»

Ακούστε εδώ:

Της Μαρίας Κυπριώτη

Με μια ματιά:

Ο Θανάσης Στάμος παραλληλίζει τον Δεκαπενταύγουστο με το Πάσχα, χαρακτηρίζοντας την Παναγία ως τη Μάνα και Μεσίτρια όλης της ανθρωπότητας.
Μέσα από τις αναμνήσεις του από το Λιοχώρι, καταγράφει παραδοσιακά έθιμα όπως τα λαδοκούλουρα και το συγκινητικό «ξενύχτισμα του κολύβου».
Πραγματοποιεί ιστορικές αναφορές στα μεγάλα προσκυνήματα των Δωδεκανήσων, ξεκαθαρίζοντας ότι ο Επιτάφιος της Παναγίας είναι μια σύγχρονη τελετουργική προσθήκη.
Επισημαίνει την ουσιαστική προσέλευση της νεολαίας στις εκκλησίες, τονίζοντας το χρέος των γονέων για τη ζωντανή διατήρηση της εθνικής μας παράδοσης.

Ο Άρχοντας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, Πρώην Αντιδήμαρχος Εκκλησιαστικών Θέματων και Δημοτικός Σύμβουλος Θανάσης Στάμος προβαίνει μιλώντας στον topfm και στην Μαρία Κυπριώτη σε μια βαθιά θεολογική και βιωματική ανάλυση για τον εορτασμό του Δεκαπενταύγουστου, αναδεικνύοντας τη σημασία της Υπεραγίας Θεοτόκου για τον ελληνικό λαό και την ανάγκη διατήρησης των εθίμων μας.

Η Θεολογική Σύνδεση με το Πάσχα

Σύμφωνα με τον κ. Στάμο, η Κοίμηση της Θεοτόκου αποτελεί ένα κορυφαίο γεγονός που ο λαός μας τιμά επί αιώνες με ιδιαίτερη ευλάβεια . Όπως εξηγεί, η εορτή αυτή δεν διαφέρει καθόλου από το Πάσχα, καθώς η Κοίμηση της Παναγίας ομοιάζει με τον σταυρικό θάνατο του Χριστού. Ενώ το θρήνος του Χριστού οδηγεί στην Τριήμερο Ταφή και την Ανάστασή Του, η Κοίμηση της Θεοτόκου οδηγεί στην ένδοξη, εις ουρανούς Μετάστασή Της.

Το γεγονός αυτό αποτυπώνεται στο αντίστοιχο τροπάριο της 15ης Αυγούστου, όπου η Παναγία καλεί τους Αποστόλους να συγκεντρωθούν στη Γεσθημανή προκειμένου να ταφεί το σώμα Της, ενώ η ίδια παρακαλά τον Υιό και Θεό της να παραλάβει το πνεύμα Της.

Η Παναγία ως η Μάνα του Κόσμου και η Δύναμη της Παράκλησης

Ο κ. Στάμος τονίζει ότι η Παναγία αποτελεί το απόλυτο στήριγμα για κάθε άνθρωπο, κάθε σπίτι και κάθε οικογένεια. «Όταν λέμε μάνα, πρώτα το μυαλό μας πάει στην Παναγία και μετά στις βιολογικές μας μητέρες», αναφέρει χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι όλοι την επικαλούμαστε πολλές φορές μέσα στην ημέρα.

Στη γλώσσα του λαού, η Παναγία είναι η σκέπη που προστατεύει τον κόσμο και η «Μεσίτρια» που μεταφέρει τις παρακλήσεις μας. Γι’ αυτό, επί 15 ημέρες τελούνται εναλλάξ ο Μικρός και ο Μέγας Παρακλητικός Κανόνας, οι οποίοι αποτελούν μια θερμή ικεσία και προσμονή του κόσμου για βοήθεια σε δυσεπίλυτα προβλήματα, είτε βιολογικά είτε θέματα υγείας, με κορυφαίο το τροπάριο «Καὶ μεσίτριαν ἔχω πρὸς τὸν φιλάνθρωπον Θεόν».

Έθιμα του Παρελθόντος και η Εκκλησιαστική Ιστορία της Ρόδου

Μέσα από τις δηλώσεις του, ο κ. Στάμος φέρνει στο φως πολύτιμες αναμνήσεις και ιστορικά στοιχεία για τα Δωδεκάνησα:

• Τα Λαδοκούλουρα: Παλαιότερα, σε πολλά χωριά, όπως στο Λιοχώρι, οι γυναίκες έφτιαχναν νηστίσιμα λαδοκούλουρα για τον Δεκαπενταύγουστο (αντίστοιχα με τα κουλούρια του Πάσχα), ώστε ο κόσμος να έχει κάτι να τρώει κατά τις ημέρες της αυστηρής νηστείας. Το έθιμο αυτό δυστυχώς έχει εκλείψει στις μέρες μας.
• Το «Ξημέρωμα» του Κολύβου: Στα Εννιάμερα της Παναγίας (23 Αυγούστου), στο Ιερό των Εισοδείων, οι γυναίκες στόλιζαν το κόλυβο της Θεοτόκου από το προηγούμενο βράδυ και το «ξενυχτούσαν» στην εκκλησία ψάλλοντας παρακλητικά λόγια, όπως γίνεται τη Μεγάλη Πέμπτη. Ο κ. Στάμος παραλληλίζει το έθιμο αυτό με τα εννιάμερα μνημόσυνα των ανθρώπων που φεύγουν από τη ζωή.
• Η Ιστορική Διευκρίνιση για τον Επιτάφιο: Ο κ. Στάμος ξεκαθαρίζει ότι το έθιμο του Επιταφίου της Παναγίας δεν υπήρχε παλαιότερα στη Ρόδο, αλλά εισήχθη τα τελευταία 25 με 30 χρόνια για να προσδώσει μια επιπλέον ευλαβική τελετή. Παλαιότερα, οι εκκλησίες γιόρταζαν αποκλειστικά με πανηγυρικούς εσπερινούς και λειτουργίες.
• Τα Προσκυνήματα των Δωδεκανήσων: Ιστορικά, το εκκλησιαστικό επίκεντρο της Ρόδου για τον Δεκαπενταύγουστο ήταν η Ιαλυσός , ενώ στην Κρεμαστή γιόρταζαν τα Εννιάμερα, συγκεντρώνοντας ανέκαθεν τον μεγαλύτερο αριθμό προσκυνητών. Την εποχή που η Μητρόπολη ήταν ενιαία (συμπεριλαμβάνοντας τη Σύμη, την Τήλο, τη Χάλκη, το Καστελόριζο και τη Νίσυρο), ο Μητροπολίτης μετέβαινε ή έστελνε εκπρόσωπο στην ξακουστή Παναγία Σπηλιανή της Νισύρου. Παράλληλα, ο κόσμος συνέρρεε μαζικά στα μοναστήρια της Ρόδου, όπως η Παναγία Άμαρτος στην Κρητηνία, η Παναγία Καθολική στα Αφάντου και η Καλόπετρα, προσφέροντας άρτους, κεριά και λάδι.

Η Νεολαία και το Χρέος των Γονέων

Αναφερόμενος στη σύγχρονη πραγματικότητα, ο κ. Στάμος παρατηρεί ότι, παρά τους εξαντλητικούς ρυθμούς του Αυγούστου και τον φόρτο εργασίας (σε αντίθεση με την περίοδο του Πάσχα), οι νέοι άνθρωποι συνεχίζουν να προσέρχονται στις εκκλησίες. Η κίνησή τους να ανάψουν ένα κερί δεν είναι τυπική, αλλά αποτελεί ουσιαστική προσευχή και έκφραση σεβασμού προς την Παναγία.

Ακόμα και οι παράπλευρες συνήθειες των πανηγυριών, όπως οι πάγκοι με τα σουβλάκια έξω από τους ναούς, αποτελούν πλέον κομμάτι της ανθρώπινης καθημερινότητας που έχει γίνει τρόπος ζωής και δεν μπορεί να κοπεί. Καταλήγοντας, ο κ. Στάμος τονίζει ότι είναι καθήκον των γονέων να διδάξουν στα παιδιά τους αυτόν τον σεβασμό, διότι «αν ξεχάσουμε την παράδοσή μας, σιγά-σιγά θα ξεχάσουμε και τον εαυτό μας».