Κ. Σκανδαλίδης στον topfm: “Το κοιμητήριο του Αγίου Δημητρίου και η «κρυφή» ιστορία της Ρόδου” (ηχητικό)
Της Ρένας Βενιανάκη
Σε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συζήτηση στον topfm και τη Ρένα Βενιανάκη, ο συγγραφέας Κώστας Σκανδαλίδης αναδεικνύει την ιστορική και κοινωνική σημασία του κοιμητηρίου του Αγίου Δημητρίου στη Ρόδο, φωτίζοντας πτυχές που παραμένουν άγνωστες στο ευρύ κοινό μέσα από το βιβλίο του «Ο
κοιμητηριακός Ναός του Αγίου Δημητρίου Ρόδου η Ορθόδοξος Ελληνική Κοινότητα και η εκρίζωση των απέραντων νεκροταφείων από τους Ιταλούς των απέραντων νεκροταφείων από τους Ιταλούς».
Όπως επισημαίνει, το νεκροταφείο του Αγίου Δημητρίου δεν αποτελεί απλώς έναν χώρο ταφής, αλλά έναν τόπο ιστορικής μνήμης. Πρόκειται για το πρώτο οργανωμένο κοιμητήριο της πόλης, το οποίο δημιουργήθηκε το 1903. Μέχρι τότε, οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί ενταφιάζονταν στις αυλές των εκκλησιών, ακόμη και δίπλα σε χώρους λατρείας, όπως στην εκκλησία των Εισοδίων στο Νεοχώρι.
Η κατάσταση αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν περιοριζόταν μόνο στους Ορθοδόξους. Στη Ρόδο των αρχών του 20ού αιώνα, διαφορετικές θρησκευτικές κοινότητες – Μουσουλμάνοι, Εβραίοι και Καθολικοί – διατηρούσαν εκτεταμένους χώρους ταφής διάσπαρτους σε ολόκληρη την πόλη. «Η Ρόδος
πριν το 1903 ήταν ουσιαστικά μια πόλη-νεκροταφείο», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Καθοριστική υπήρξε η παρέμβαση του Μητροπολίτη Ρόδου Ιωακείμ Βαλασιάδη, ο οποίος, ακόμη και με συγκρουσιακό τρόπο, έπεισε την τοπική κοινωνία για την ανάγκη δημιουργίας ενός ενιαίου κοιμητηρίου. Το έργο υλοποιήθηκε με τη στήριξη μεγάλων ευεργετικών οικογενειών της Ρόδου, όπως οι Βενετοκλήδες, οι Καζούληδες και οι Βρεττοί.
Ο κ. Σκανδαλίδης περιγράφει με έμφαση την έκταση των παλαιών νεκροταφείων, κάνοντας λόγο για δεκάδες έως και εκατοντάδες χιλιάδες ταφές στην ευρύτερη «μνημειακή ζώνη» γύρω από τη μεσαιωνική πόλη.
Περιοχές όπως η σημερινή ζώνη του ορφανοτροφείου, το στάδιο του Διαγόρας Ρόδου και το πάρκο Βύρωνος φιλοξενούσαν παλαιότερα εκτεταμένους χώρους ταφής.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην περίοδο της ιταλικής κατοχής, κατά την οποία οι Ιταλοί προχώρησαν στην εκρίζωση των διάσπαρτων νεκροταφείων και στη δημιουργία της πράσινης περιμετρικής ζώνης γύρω από τα τείχη. Παρά τις ιστορικές ευαισθησίες, ο συγγραφέας χαρακτηρίζει τη συγκεκριμένη
παρέμβαση ως καθοριστική για τη μετέπειτα εικόνα της πόλης.
Ξεχωριστή στιγμή στην ιστορία του κοιμητηρίου αποτέλεσε η Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου, όταν, όπως καταγράφεται σε μαρτυρίες, πλήθος κατοίκων έσπευσε στο κοιμητήριο του Αγίου Δημητρίου για να «αναγγείλει» στους νεκρούς την απελευθέρωση και την ένωση με την Ελλάδα.
Παράλληλα, το κοιμητήριο φιλοξενεί σημαντικές προσωπικότητες της τοπικής ιστορίας: μητροπολίτες, ευεργέτες, αλλά και ήρωες της Αντίστασης που εκτελέστηκαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Ο χώρος, όπως υπογραμμίζει ο συγγραφέας, περιλαμβάνει και μνημεία υψηλής καλλιτεχνικής αξίας,
αποτυπώνοντας την κοινωνική διαστρωμάτωση της εποχής.
Ωστόσο, ο κ. Σκανδαλίδης δεν παραλείπει να επισημάνει και αρνητικές πτυχές, κάνοντας λόγο για εξαφάνιση τάφων σημαντικών προσωπικοτήτων, όπως του Γεράσιμου Δρακίδη και του Νικηφόρου Μανδηλαρά. Όπως τονίζει, τέτοιες ενέργειες αποτελούν «κηλίδα» για τη συλλογική μνήμη και δείχνουν
έλλειψη σεβασμού προς την ιστορία.
Κλείνοντας, επισημαίνει ότι το κοιμητήριο του Αγίου Δημητρίου δεν είναι μόνο τόπος θανάτου, αλλά και σημείο όπου «συναντώνται» η μνήμη με τη ζωή, αποτελώντας αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορικής ταυτότητας της Ρόδου.
Ακούστε τις δηλώσεις του Κώστα Σκανδαλίδη στον topfm (ηχητικό)
